Анықтау, тергеу, прокуратура, сот және мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларының
заңсыз әрекеттерімен келтірілген зиянды өтеу туралы істер бойынша сот практикасына
шолу
Статистикалық мәліметтерге сәйкес, анықтау, алдын-ала тергеу, прокуратура және сот органдарының заңсыз әрекеттерінің нәтижесінде келтірілген зиянды өтеу туралы соттар қараған істердің саны 2003 жылмен салыстырғанда 2004 жылы екі есе азайды, ал аталған талаптардың негізділігі 81 пайызды құрады.
Материалдық сипаттағы талаптармен қатар моральдық зиянға өтем жасау туралы талаптар да қойылды. Зерделеуге түскен істер бойынша соттардың шешімдерімен мемлекеттік органдар мен республикалық бюджеттен 18 026 968 теңге өндірілді.
Қорыту көрсеткендей, Республика соттары мемлекеттік органдардың келтірілген зиян үшін жауапкершілігі туралы материалдық құқық нормаларын негізінен дұрыс қолданатындығын анықтады. Сонымен қатар, осы санаттағы істер бойынша құқықтың қолданыстағы нормаларын түсіндірмеу не дұрыс қолданбау орын алғандығы байқалады.
АК-нің 923-бабының 1-тармағына сәйкес, заңсыз соттау, заңсыз қылмыстық жауапқа тарту, бұлтартпау шарасы ретiнде заңсыз қамауға алу, үйде қамауда ұстау, ешқайда кетпеуi туралы заңсыз қолхат алу, қамау немесе еңбекпен түзеу түрiндегi әкiмшiлiк жазаны заңсыз қолдану, психиатриялық емдеу мекемесiне немесе басқада емдеу мекемесiне заңсыз орналастыру салдарынан азаматқа келтiрiлген зиянды анықтау, алдын ала тергеу, прокуратура және сот органдарының лауазымды тұлғаларының кiнәсiне қарамастан, заңдарда белгiленген тәртiппен толық көлемде мемлекетпен өтеледi.
Қылмыстық процесті жүргізуші органның заңсыз әрекеттерімен келтірілген зиянды өтеу ҚІЖК-нің 4-тарауына сәйкес жүргізіледі. Зиянды өтеу көлемі ҚІЖК-нің 43-бабында көзделген. Соған сәйкес қылмыстық процесті жүргізуші органның заңсыз әрекетінің нәтижесінде туындаған зиянның өтелуіне құқығы бар тұлғаларға келтiрiлген мүлiктiк зиян:
- жалақыны, зейнетақыны, жәрдемақыны, тұлғалар айырылған өзге де қаражаттар мен кiрiстердi;
