13.02.2026
Құжат жүргізудегі мемлекеттік тілдің рөлі
Мемлекеттік тіл - ел тәуелсіздігінің, ұлттық бірегейліктің және қоғамдық тұтастықтың негізгі тіректерінің бірі. Қазақстан Республикасында мемлекеттік тіл - қазақ тілі. Мемлекеттік тілдің қоғамдық өмірдің барлық саласында қолданылуы - заң талаптары ғана емес, сонымен қатар ұлттық сананы нығайтудың маңызды құралы. Соның ішінде құжат жүргізу саласында мемлекеттік тілдің рөлі ерекше.
Құжат жүргізу - басқару қызметінің ажырамас бөлігі. Кез келген мекеме мен ұйымның жұмысы түрлі ресми құжаттарды әзірлеу, тіркеу, сақтау және айналымға енгізу арқылы жүзеге асады. Бұйрықтар, өкімдер, хаттамалар, келісімшарттар, анықтамалар мен ресми хаттар - барлығы да нақты тілдік нормаларға сәйкес жазылуы тиіс.
Мемлекеттік тілде сауатты әрі жүйелі құжат жүргізу:
· басқару тиімділігін арттырады;
· ақпараттың анықтығы мен дәлдігін қамтамасыз етеді;
· азаматтардың мемлекеттік органдармен қарым-қатынасын жеңілдетеді;
· тіл мәдениетін қалыптастырады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында қазақ тілі - мемлекеттік тіл деп белгіленген. Сонымен қатар «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» заңда мемлекеттік органдар мен ұйымдарда іс қағаздарын жүргізу мемлекеттік тілде жүзеге асырылуы тиіс екендігі көрсетілген.
Бұл талап мемлекеттік тілді тек қарым-қатынас құралы ретінде ғана емес, ресми-іскерлік стильдің негізгі тілі ретінде дамытуға бағытталған.
Біріншіден, мемлекеттік тілде құжат жүргізу - елдің егемендігін нығайтудың нақты көрінісі. Құжат - заңды күші бар ресми акт. Сондықтан оның мемлекеттік тілде жазылуы - ұлттық мәртебені айқындайды.
Екіншіден, құжаттардың мемлекеттік тілде сауатты рәсімделуі кәсіби мәдениеттің көрсеткіші болып табылады. Ресми стильдің талаптарын сақтау, терминдердің бірізді қолданылуы, орфографиялық және пунктуациялық нормалардың сақталуы - сапалы құжаттың басты белгілері.
Үшіншіден, мемлекеттік тілде құжат жүргізу - болашақ ұрпақ үшін тілдік қорды байытудың маңызды тетігі. Әсіресе жаңа технологиялар мен басқару саласына қатысты терминдерді қазақ тілінде қалыптастыру мен бекіту - уақыт талабы.
Құжат жүргізу барысында бірқатар қиындықтар кездеседі:
· терминдердің бірізді қолданылмауы;
· аударма мәтіндерінің сапасының төмендігі;
· ресми стиль нормаларын сақтамау;
· мамандардың тілдік құзыреттілігінің жеткіліксіздігі.
Бұл мәселелерді шешу үшін мемлекеттік тілде іс жүргізу мәдениетін жетілдіру, қызметкерлердің тілдік біліктілігін арттыру және бірыңғай терминологиялық базаны дамыту қажет.
Құжат жүргізудегі мемлекеттік тілдің рөлі - стратегиялық маңызы бар мәселе. Ол тек ресми талап қана емес, ұлттық болмысты сақтаудың, мемлекеттік басқаруды тиімді ұйымдастырудың және қоғамдағы тілдік үйлесімділікті қамтамасыз етудің маңызды құралы.
Мемлекеттік тілде сапалы әрі сауатты құжат жүргізу - әрбір мемлекеттік қызметкер мен ұйымның жауапкершілігі. Тілді құрметтеу - елді құрметтеу екендігін естен шығармауымыз қажет.
Қарағанды облысының мамандандырылған
ауданаралық экономикалық сот әкімшісінің
бас маманы Л.Б.Жанзакова
