Осы тармаққа сəйкес амортизациялық аударымдарды есептеу жүргізілген, пайдалануға алғаш рет енгізілген тіркеп-белгіленген актив үш жылдық кезең өткенге дейін шығып қалған жағдайда, көрсетілген тіркеп-белгіленген актив бойынша жүргізілген шегерімнің осы бапта көзделген амортизацияның шекті нормалары бойынша айқындалған амортизациялық аударымдар сомасынан асып кеткен сомасы амортизацияның қосарланған нормасы қолданылған салықтық кезеңнің жылдық жиынтық кірісіне енгізілуге жатады.
Осы тармақтың мақсатында жерасты суларын өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушы осындай жерасты суларын өндіру құқығын иеленгендіктен ғана жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын жəне өндірілген жерасты суын алкогольсіз сусындар өндіру үшін пайдаланатын жағдайда, жерасты суларын өндіруге арналған келісімшарт, сондай-ақ күрделі жобалар (құрлықтағы газ жобаларын қоспағанда) бойынша көмірсутектерді барлау мен өндіруге немесе өндіруге арналған келісімшарт жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт деп танылмайды.
281-бап. Тіркеп-белгіленген активтер бойынша кейінгі шығыстар шегерімі
1. Осы баптың 2-тармағында көрсетілген шығындарды қоспағанда, мыналарға:
салық салу мақсаттарында келіп түсуі танылғаннан кейін тіркеп-белгіленген активтерге;
пайдаланылуы уақытша тоқтатылған кезеңде салықтық есепке алуда осы Кодекстің 279-бабының 18-тармағына сəйкес шығып қалуы көрсетілген активке қатысты жұмсалған кейінгі шығыстар тіркеп-белгіленген активтер бойынша кейінгі шығыстар деп танылады.
2. Аударымдары осы Кодекстің 301-бабына сəйкес шегерімге жатқызылатын жою қорының қаражаты есебінен жүргізілген жер қойнауын пайдаланушының шығындары тіркеп-белгіленген активтер бойынша кейінгі шығыстарға жатпайды.
3. Салық төлеуші таңдауы бойынша кейінгі шығыстар жүргізілген салықтық кезеңде тіркеп-белгіленген активтер бойынша олардың сомасын:
1) шегерімдерге;
2) өзіне қатысты осындай кейінгі шығыстар жүргізілген актив түріне сəйкес келетін I топ объектісінің құндық балансын немесе топтың (II, III жəне IV топтар бойынша) құндық балансын ұлғайтуға;
3) актив түріне сəйкес келетін I топ объектісінің немесе топтың құндық балансы болмаған кезде - өзіне қатысты осындай кейінгі шығыстар жүргізілген актив түріне сəйкес келетін I топ объектісінің құндық балансын немесе топтың (II, III жəне IV топтар бойынша) құндық балансын қалыптастыруға жатқызуға құқылы.
282-бап. Тіркеп-белгіленген активтер бойынша басқа да шегерімдер
1. Өтеусіз беруді қоспағанда, I топ объектісі шығып қалған кезде салықтық кезеңнің соңындағы осындай объектінің құндық балансы мөлшеріндегі сома I топтың тіркеп-белгіленген активінің шығып қалуынан алынған нəтиже деп танылады жəне осы Кодекстің 340-бабының 2 жəне 6-тармақтарында белгіленген тəртіппен есепке алынады.
Бұл жағдайда салықтық есепке алуда салықтық кезеңнің соңындағы I топ объектісінің құндық балансы нөлге дейін түзетіледі. Бұл ретте түзету сомасы шегерімге жатпайды.
2. Өтеусіз беруді қоспағанда, топтың барлық тіркеп-белгіленген активі (II, III жəне IV топтар бойынша) шығып қалған кезде, егер осы бапта өзгеше көзделмесе, салықтық кезеңнің соңындағы тиістI топтың (II, III жəне IV топтар бойынша) құндық балансы шегерілуге жатады.
3. I топ объектісін немесе топтың (ІІ, ІІІ жəне IV топтар бойынша) барлық тіркеп-белгіленген активін өтеусіз беру кезінде салықтық кезең соңындағы тиістI топтың құндық балансы нөлге дейін түзетіледі. Бұл ретте түзету сомасы шегерімге жатпайды.
4. Салық төлеуші салықтық кезеңнің соңғы күніне қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерінен аз соманы құрайтын, салықтық кезеңнің соңындағы I топ объектісінің құндық балансының немесе топтың (II, III жəне IV топтар бойынша) құндық балансының шамасын шегерімге жатқызуға құқылы.
5. Пайдалы қатты қазбаларды өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушы салықтық кезеңнің соңындағы I топ объектісінің құндық балансының немесе топтың (ІІ, ІІІ жəне IV топтар бойынша) құндық балансының шамасын шегерімге жатқызуға құқылы. Шегерім өндіруге арналған келісімшарт бойынша барлық кен орнын игеру салдарын жою жөніндегі жұмыс аяқталған салықтық кезеңде жүргізіледі.
Өндіруге арналған көрсетілген келісімшарт бойынша жылдық жиынтық кіріс болмаған немесе залал болған жағдайда шегерім осындай жер қойнауын пайдаланушының өндіруге арналған басқа келісімшарты бойынша жүргізіледі.
Бұл ретте шегерім мөлшері салықтық кезеңнің соңғы күніне қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 150 000 еселенген мөлшерінен аспауға тиіс.
4-параграф. Инвестициялық салықтық преференциялар
283-бап. Инвестициялық салықтық преференциялар
1. Мынадай шарттардың біріне немесе одан көбіне сай келетін заңды тұлғаларды қоспағанда, Қазақстан Республикасының заңды тұлғаларының инвестициялық салықтық преференцияларды қолдануға құқығы бар:
1) салық төлеуші «Астана Хаб» қатысушысы болып табылады;
2) салық төлеуші АХҚО қатысушысы болып табылады;
3) салық төлеуші спирттің, алкоголь өнімінің, темекі бұйымдарының барлық түрін өндіруді жəне (немесе) өткізуді жүзеге асырады;
4) салық төлеуші осы Кодекстің 16-бөлімінде көзделген арнаулы салық режимін қолданады.
2. Инвестициялық салықтық преференциялар (бұдан əрі осы параграфта - преференциялар) салық төлеушінің таңдауы бойынша қолданылады жəне осы параграфқа сəйкес преференциялар объектісінің бастапқы құнына енгізілетін шығындарды шегерімдерге жатқызуды білдіреді.
3. Преференциялар объектілеріне негізгі қорлар сыныптауышына сəйкес мынадай активтер жатады:
ғимараттар;
құрылысжайлар;
машиналар;
жабдықтар;
бағдарламалық қамтылым.
Осындай активтер бақылау кезеңі ішінде бір мезгілде мынадай талаптарға сəйкес келуге тиіс:
1) мыналар:
бухгалтерлік есепке алуда халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына жəне (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сəйкес негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар немесе материалдық емес активтер ретінде танылған;
жəне (немесе)
жалға беруші мүліктік жалдау (жалға алу) шарты бойынша берген жəне лизинг шарты бойынша берілген мүліктен басқа, негізгі құралдар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар, материалдық емес активтер ретінде осындай шарт бойынша берілгеннен кейін бухгалтерлік есепке алуда есепке алынбайтын;
немесе
концессионер концессия шарты шеңберінде концеденттен иелену жəне пайдалану үшін алған активтер болып табылады;
2) Қазақстан Республикасының аумағында болады. Бұл талап материалдық емес активтерге, машиналар мен жабдықтарға қолданылмайды;
3) преференцияларды қолданған салық төлеуші кіріс алуға бағытталған қызметте, оның ішінде лизинг шарты бойынша берілген активтерден басқа, мүліктік жалдау (жалға беру) шарты бойынша активтерді беру жолымен пайдаланады;
4) салықтық есепке алуда амортизациялық аударымдар жəне осы активтер бойынша кейінгі шығыстар тек жерасты суларын өндіру құқығына ие болуына орай жер қойнауын пайдаланушы болып табылатын тұлғадан жерасты суларын өндіруге арналған келісімшарттан басқа, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт (келісімшарттар) бойынша қызметті жүзеге асыруға байланысты тікелей, жанама немесе жалпы шығыстар болып табылмайды;
5) Қазақстан Республикасының кəсіпкерлік саласындағы заңнамасына сəйкес жасалған:
инвестициялық келісімшарт бойынша инвестициялық басым жоба,
инвестициялар туралы келісімдер шеңберінде пайдалануға арналған (пайдаланылатын) активтер болып табылмайды;
6) арнаулы экономикалық аймақтардың қатысушылары жүзеге асыратын қызметтің басым түрлері шеңберінде пайдалануға арналған (пайдаланылатын) активтер болып табылмайды.
4. Егер осы тармақта өзгеше белгіленбесе, осы параграфтың мақсаттары үшін преференциялар объектісінің бастапқы құны салық төлеуші ол танылған күні шеккен шығындар сомасы ретінде айқындалады. Мұндай шығындарға:
осы Кодекстің 286-бабының 2), 13) жəне 16) тармақшаларында жəне 287-бабында көрсетілген шығындардан (шығыстардан);
амортизациялық аударымдардан;
бухгалтерлік есепке алуда туындайтын жəне осы Кодекстің 257-бабының 6-тармағына сəйкес салық салу мақсаттарында шығыс ретінде қаралмайтын шығындардан (шығыстардан) басқа, объектіні сатып алуға, оны өндіруге, салуға, монтаждауға жəне орнатуға жұмсалатын шығындар, сондай-ақ халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына жəне (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сəйкес оның құнын ұлғайтатын басқа да шығындар жатады.
Концессионер концеденттен концессия шарты шеңберінде иеленуге жəне пайдалануға алған преференциялар объектілерінің бастапқы құны осы Кодекстің 277-бабының 13-тармағына сəйкес айқындалады.
5. Мынадай күндердің бірі преференциялар объектісін тану күні болып табылады:
бухгалтерлік есепке алуда халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына жəне (немесе) Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сəйкес активті негізгі құрал, жылжымайтын мүлікке инвестициялар немесе материалдық емес актив ретінде тану күні;
концессионердің концессия шарты шеңберінде концессионерден активті иеленуге жəне пайдалануға алған күні.
6. Преференцияларды қолдану мақсаттары үшін преференциялар объектісін тану күніне келетін салықтық кезеңнен кейінгі кемінде үш салықтық кезеңнің кезеңі бақылау кезеңі болып табылады.
284-бап. Преференцияларды қолдану
1. Преференцияларды қолдану мынадай əдістердің бірі бойынша жүзеге асырылады:
1) объект танылғаннан кейінгі шегерім əдісі;
2) объект танылғанға дейінгі шегерім əдісі.
Əдісті таңдау преференциялардың əрбір объектісі бойынша инвестициялық салықтық преференциялар бойынша салықтық тіркелімде жүзеге асырылады.
2. Объект танылғаннан кейінгі шегерім əдісін қолдану объектіні тану күніне келетін салықтық кезеңдегі преференциялар объектілерінің бастапқы құнын шегерімге жатқызуды білдіреді.
3. Объект танылғанға дейінгі шегерім əдісін қолдану шығындар іс жүзінде жүргізілген салықтық кезеңде объектінің бастапқы құнына енгізілетін мұндай шығындарды шегерімдерге жатқызуды білдіреді.
4. Салық төлеуші бақылау кезеңі ішінде преференциялар объектілерін есепке алуды тіркеп-белгіленген активтерден бөлек жүзеге асырады.
Преференциялар объектілері преференция қолданылған əрбір объект бөлінісінде есепке алынады.
5. Преференциялар жойылмаған преференциялар объектісі бақылау кезеңінен кейінгі салықтық кезеңде осы Кодекстің 275-бабы 1-тармағының ережелеріне сəйкес болған кезде осы Кодекстің 276 жəне 277-баптарында айқындалған тəртіппен осындай активтің түріне сəйкес келетін тіркеп-белгіленген активтер тобының құндық балансына енгізіледі.
285-бап. Преференцияларды жою
1. Преференциялар олар қолданыла басталған күннен бастап жойылады жəне салық төлеуші, егер бақылау кезеңінде мынадай жағдайлардың кез келгені туындаса, олар қолданылған əрбір салықтық кезең үшін шегерімдерді преференциялар сомасына азайтуға міндетті:
1) салық төлеушінің осы Кодекстің 283-бабының ережелерін бұзылуына жол беруі;
2) преференцияларды қолданған салық төлеуші осы Кодекстің 283-бабы 1-тармағы шарттарының кез келгеніне сəйкес келетін жағдайдың туындауы;
3) преференцияларды қолданған салық төлеушінің бірігу, қосылу, бөліну немесе бөлініп шығу жолымен қайта ұйымдастырылуы.
2. Преференциялары жойылған активтер осы Кодекстің 275-бабы 1-тармағының ережелеріне сəйкес болған кезде олар бухгалтерлік есепке алуда танылған күннен бастап тіркеп-белгіленген активтер деп танылады жəне осы Кодекстің 276 жəне 277-баптарында айқындалған тəртіппен осындай активтің түріне сəйкес келетін топтың құндық балансына енгізіледі.
5-параграф. Шегерімге жатпайтын шығындар
286-бап. Шегерімге жатпайтын шығындар
Мыналар:
1) кіріс алуға бағытталған қызметке байланысты емес шығындар;
2) іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтер көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасалған операциялар бойынша шығыстар;
3) мемлекеттік сатып алу туралы шарттар бойынша бюджетке енгізілуге жататын (енгізілген) тұрақсыздық айыбын (айыппұлдарды, өсімпұлды) қоспағанда, бюджетке енгізілуге жататын (енгізілген) тұрақсыздық айыбы (айыппұлдар, өсімпұл);
4) осы Кодексте шегерімге жатқызу нормалары белгіленген шығыстардың көрсетілген нормалар қолданыла отырып есептелген шегерімнің шекті сомасынан асып кету сомасы;
5) Қазақстан Республикасының немесе өзге мемлекеттің (өзге мемлекеттің бюджетіне төленген салықтар мен төлемдер үшін) заңнамасында белгіленген мөлшерлерден артық есептелген (есепке жазылған) жəне төленген салықтар мен бюджетке төленетін төлемдер сомасы;
6) егер осы Кодексте өзгеше көзделмесе, салық төлеуші өтеусіз негізде берген мүліктің құны шегерімге жатпайды. Өтеусіз орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің құны осындай жұмыстарды орындауға, қызметтерді көрсетуге байланысты жұмсалған шығыстар мөлшерінде айқындалады;
7) осы Кодекстің 490-бабын қолданатын салық төлеушіде туындаған, есепке жатқызуға жататын қосылған құн салығы сомасының салықтық кезеңде есепке жазылған қосылған құн салығы сомасынан асып кетуі;
8) осы Кодекстің 268, 301 жəне 323-баптарында көзделген шегерімдерді қоспағанда, резервтік қорларға аударымдар;
9) кəсіпорынды мүліктік кешен ретінде сатып алу-сату шарты бойынша берілетін запастардың баланстық құны;
10) салық төлеушінің осы Кодекстің 25-тарауының 4-параграфына сəйкес амортизацияға жатпайтын активтердің бастапқы құнына қосылатын шығындары;
11) лизинг шартынан басқа, мүліктік жалдау (жалға алу) шарты бойынша уақытша иеленуге жəне пайдалануға берілетін активтердің баланстық құны;
12) коммерциялық емес ұйымдардың осы Кодекстің 329-бабының 1-тармағында көрсетілген кірістер есебінен жүргізілген шығыстары;
13) төлем жасау күні қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 1 000 еселенген мөлшерінен асатын сомада төлем кезеңділігіне қарамастан, қосылған құн салығы ескеріле отырып, қолма-қол ақшамен есеп айырысу арқылы төлеу жүргізілген азаматтық-құқықтық мəміле бойынша қосылған құн салығын төлеуші ретінде тіркеу есебінде тұрған дара кəсіпкердің немесе қосылған құн салығын төлеуші ретінде тіркеу есебінде тұрған басқа дара кəсіпкердің пайдасына заңды тұлғаның немесе заңды тұлғаның шығыстары;
14) осы Кодекстің 337-бабы 2-тармағының 14) тармақшасы қолданылған кезде, салық төлеушінің Қазақстан Республикасының халықаралық кеме тізілімінде тіркелген теңіз кемесімен жүк тасымалдауды жүзеге асырудан жəне (немесе) бербоут-чартер, тайм-чартер шарттары бойынша көрсетілетін қызметтерді ұсынудан кіріс алуға бағытталған шығыстары;
286-баптың 15) тармақшасы 2028 ж. 1 қаңтарға дейін қолданылады
15) осы Кодекстің 337-бабы 2-тармағының 15) тармақшасы қолданылған кезде, Қазақстан Республикасының кинематография туралы заңнамасына сəйкес ұлттық фильм деп танылған фильмнің құқық иеленушісінің «Авторлық құқық жəне сабақтас құқықтар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес айрықша құқығы болған кезде Қазақстан Республикасының аумағында осындай ұлттық фильмді прокаттаудан жəне кинозалдарда көрсетуді жүзеге асырудан болатын шығыстары;
16) салық төлеушінің оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын тұлғалардан тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алған күнге осындай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу жөніндегі шығыстары шегерімге жатпайды.
Растайтын құжаттар негізінде тауарларды сатып алушыға іс жүзінде берген күн тауарларды алған күн болып танылады.
Орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер актісіне немесе жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету фактісін растайтын өзге де құжатқа қол қойылған күн жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді алған күн болып танылады;
286-баптың 17) тармақшасы 2029 ж. 1 қаңтарға дейін қолданылады
17) Қазақстан Республикасы Үкіметінің жəне жергілікті атқарушы органдардың резервінен бөлінген субсидиялар, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) жүз пайызы мемлекетке тиесілі, коммуналдық меншіктегі жəне электр энергиясын, суды (дистиллятты) жəне жылу энергиясын өндіру жөніндегі қызметті бір мезгілде жүзеге асыратын энергия өндіруші ұйымдар үшін гранттар немесе басқа да өтеусіз көмек есебінен жүргізілген шығындар шегерімге жатпайды.
287-бап. Салық салу мақсатында есепке алынған шығындардан (шығыстардан) алып тастауға жататын шығындар (шығыстар)
Салық төлеушінің алдыңғы есепті салықтық кезеңдерде салық салу мақсатында есепке алынған шығындары (шығыстары) мынадай жағдайларда:
1) сот тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің осындай салық төлеушіден іс жүзінде алынғанын анықтаған операцияларды қоспағанда, заңды күшіне енген сот актісімен анықталған, басшысы жəне (немесе) құрылтайшысы (қатысушысы) осындай заңды тұлғаны тіркеуге (қайта тіркеуге) жəне (немесе) оның қаржы-шаруашылық қызметін жүзеге асыруға қатысты болмайтын салық төлеушімен іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасалған операциялар бойынша;
2) осы Кодекстің 7-тарауының 6-параграфында айқындалған тəртіппен əрекет етпейтін деп танылған салық төлеушіні əрекет етпейтін деп тану туралы шешім шығарылған күннен бастап онымен жасалған операциялар бойынша;
3) жеке кəсіпкерлік субъектісі іс жүзінде жұмыстарды орындамай, қызметтерді көрсетпей, тауарларды тиеп-жөнелтпей жасаған, жазып берілуі заңды күшіне енген сот актісімен немесе қылмыстық тергеп-тексеру органының сотқа дейінгі тергеп-тексеруді ақталмайтын негіздер бойынша тоқтату туралы қаулысымен танылған шот-фактурада жəне (немесе) өзге де құжатта көрсетілген сома бойынша;
4) заңды күшіне енген сот актісі негізінде жарамсыз деп танылған мəміле бойынша шығыстар алып тастауға жатады.
6-параграф. Шегерімдерді түзету
288-бап. Шегерімдерді түзету
1. Осы бапта белгіленген жағдайларда, есепті салықтық кезеңдегі шегерімдердің мөлшерін бұрын танылған шегерімнің сомасы шегінде ұлғайту немесе азайту шегерімдерді түзету деп танылады.
2. Шегерімдер мынадай:
1) тауарлар толық немесе ішінара қайтарылған;
2) мəміле шарттары өзгертілген;
3) сатып алынған тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер үшін баға, өтемақы өзгертілген жағдайларда түзетілуге жатады. Осы тармақшаның ережесі сатып алынған тауарлардың, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің ұлттық валютада төленуге жататын сомасы шарттың талаптары негізге алына отырып өзгертілген кезде де қолданылады;
4) баға жеңілдіктері, сатылым жеңілдіктері жасалған жағдайларда түзетілуге жатады.
3. Шегерімдерді түзету осы баптың 2-тармағында көрсетілген жағдайлар басталған салықтық кезеңде жүргізіледі.
27-тарау. ТУЫНДЫ ҚАРЖЫ ҚҰРАЛДАРЫ БОЙЫНША КІРІСТЕР МЕН
ШЕГЕРІМДЕРДІ АЙҚЫНДАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
289-бап. Жалпы ережелер
1. Салық салу мақсатында туынды қаржы құралдары:
1) хеджирлеу мақсатында;
2) базалық активті беру мақсаттарында;
3) өзге де мақсатта пайдаланылатын туынды қаржы құралдарына бөлінеді.
2. Əрбір туынды қаржы құралы бойынша осы Кодекстің 290, 291-баптарына жəне 342-бабына сəйкес кіріс немесе залал айқындалады.
3. Туынды қаржы құралы хеджирлеу немесе базалық активті беру мақсаттарында қолданылған жағдайда, туынды қаржы құралының салықтық есепке алынуы осы Кодекстің 292 жəне 293-баптарына сəйкес жүзеге асырылады.
4. Туынды қаржы құралдары бойынша кіріс хеджирлеу немесе базалық активті беру мақсаттарынан өзге мақсатта пайдаланылатын туынды қаржы құралдары жөніндегі кірістер бойынша түзіледі жəне ол мынадай тəртіппен айқындалады:
хеджирлеу немесе базалық активті беру мақсаттарынан өзге мақсатта пайдаланылатын, осы Кодекстің 290 жəне 291-баптарына сəйкес айқындалған туынды қаржы құралдары бойынша кірістердің жалпы сомасы
алу
хеджирлеу немесе базалық активті беру мақсаттарынан өзге мақсаттарда пайдаланылатын туынды қаржы құралдары бойынша есепті салықтық кезеңдегі залалдардың жалпы сомасы
алу
туынды қаржы құралдары бойынша алдыңғы салықтық кезеңдерден ауыстырылған залалдар.
290-бап. Орындалу мерзімі ұзақ туынды қаржы құралын қоспағанда, туынды қаржы құралы бойынша кіріс