Ваши доклады имеют несомненно важное значение для развития теории права (и гражданского права - в первую очередь), улучшения деловой практики и, в целом, взаимоотношений между участниками гражданского оборота, а также для совершенствования гражданского законодательства, взаимодействия и международного сотрудничества в области права.
Я очень тронут теплотой и искренностью ваших поздравлений и пожеланий!
Отдельно выражаю глубокую признательность руководству и сотрудникам Каспийского университета и Высшей школы права «Әділет» за организацию и проведение этой конференции на столь высоком репрезентативном и организационном уровне!
Со своей стороны я желаю всем вам и вашим родным крепкого здоровья, счастья и благополучия! И я с нетерпением жду наступления того прекрасного времени, когда мы снова сможем встречаться на научных мероприятиях, в рамках любого профессионального или иного межличностного взаимодействия и наслаждаться «роскошью человеческого общения»!
Список использованных источников:
1. Высшая школа права «Әділет» Каспийского общественного университета: Международная научно-практическая конференция «Субъекты гражданского права и реформа системы юридических лиц» (г. Алматы, 28 июня 2021 г.). - Интернет-ресурс: https://cu.edu.kz/news/международная-научно-практическая-к-3/
2. Карагусов Ф. Восприятие концепции социального предприятия - еще один компонент предлагаемой реформы правовой основы юридических лиц в Республике Казахстан. - Интернет-ресурс: https://katpartners.kz/Articles/Soc_pred.pdf
3. IFC: Family Business Governance Handbook. 4th edition.. - Интернет-ресурс:
https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/topics_ext_content/ifc_external_corporate_site/ifc+cg/resour
ces/guidelines_reviews+and+case+studies/ifc+family+business+governance+handbook
4. Morgan Stanley: Family Constitution and Family By-laws. -
Интернет-ресурс: https://advisor.morganstanley.com/michelle.ward/documents/field/w/wa/ward-sofia-
michelle/Family_Constitution_and_Family_By_Laws.pdf
5. IFC: Corporate Governance Assessment - Progression Matrix for Family or Founder-Owned Unlisted Companies. Instruction Sheet. - Интернет-ресурс: https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/89932818-2075-4025-991e-
ca3fbb3d4f7a/CG_Instruction_Sheet_Family_Owned_050219.pdf?MOD=AJPERES&CVID=mGaZNni
6. IFC: Corporate Governance Progression Matrix for Family or Founder-Owned Unlisted Companies (Integrating Environmental, Social and Governance Issues). - Интернет-ресурс: https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/45f2c52b-4fb5-4921-8398-
02f22c1a5122/CG_Progression_Matrix_Family_Owned_050119.pdf?MOD=AJPERES&CVID=mGbqCqs
С.Т. Тыныбеков,
Г.Б. Мұқалдиева
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫДА МҮЛІК ИЕЛЕРІ БІРЛЕСТІКТЕРІНІҢ (МИБ)
ҚЫЗМЕТІН ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Қазақстан Республикасының тұрғын үй қатынастары саласындағы заңнамасы ең қажетті, сонымен бірге қоғамдық қатынастардың ең күрделі және өзекті бағыттарының бірі болып саналады. Елдің тұрғын үй қорын басқару және күтіп-ұстау саласын құқықтық реттеу маңызды және күрделі, өйткені көппәтерлі тұрғын үйлерге және оларға қызмет көрсетуге байланысты қызмет адамдардың жеке кеңістігіне - олардың тұрғын үйлеріне, сондай-ақ үйдегі ортақ мүлікке - қасбеттерге, кіреберістерге, вестибюльдерге, холлдарға, дәліздерге, баспалдақтар мен баспалдақ алаңдарына, лифтілерге, төберлерге, шатырларға, техникалық қабаттарға, жертөлелерге, үйге ортақ инженерлік жүйелер мен жабдықтарға, абоненттік пошта жәшіктеріне, көппәтерлі тұрғын үйдің астындағы жер учаскесіне және (немесе) үй маңындағы жер учаскесіне, абаттандыру элементтеріне және басқа да жалпы пайдалану мүліктеріне әсер етеді, бір сөзбен айтқанда кондоминиум объектілерін басқару мәселесі тұрғын үй қатынастарын реттейтін заңнаманың енгізілген жаңа өзгерістерге байланысты жаңаша ұғымдар қалыптастырып, құқықтық реттелу қажет ететін мәселелер туғызып отыр.
Қазақстан Республикасы тұрғын үй қатынастарын реттеу туралы заң 1997 жылы қабылданған, бүгінгі күнге дейін 24 жылға жуық уақыт өтіп, осы заңға 60 жуық өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Осы заңда айқындалғандай кондоминиум объектілерін пәтер иелерінің кооперативтеріне басқаруға берілді. Олар басында бір үйден бастап жүздеген үйлерді басқаруға көшті. Нәтижесінде көптеген сапасыз қызметтер көрсетіліп, кеңес өкіметі тұсынан бері жөндеу көрмеген көптеген үйлердің жертөлелерін су басып, жылу, электр желілері тозығы жетіп апатты жағдайға жетті, көптеген үйлердің коммерцияға жарамды тұрғын емес алаңдары бей берекет сатқан кооператив басшыларының заңсыз әрекеттері көбейді, тұрғын үйдің қажеттілігі үшін жиналған қаражаттарға тұрғындар бақылау қоя алмау салдарынан, бұл қаражаттар тиісті мақсаттарына жұмсалмады, бұдан тұрғындардың меншік құқығы қатар, түнгі тыныштығы мен қалыпты жағдайлары бұзылды, наразылықтар күшейді. Осыған байланысты әрине, мемлекет қоғамның негізгі саяси ұйымы ретінде адамның өмір сүруі үшін тұрғын үйлерге қойылатын оңтайлы талаптарды белгілеу, тұрғын үй қорларының сақталуы мен жөнделуін қамтамасыз ету, сондай-ақ мемлекеттік органдардың азаматтардың тұрғын үй саласындағы құқықтарының сақталуына және тұрғын үй қорын пайдалануға құзыретін белгілеу жөнінде шаралар қабылдауына тура келді.
Алайда, әлі де болса тұрғын үй қатынастары субъектілерінің (пәтерлердің, тұрғын емес үйжайлардың меншік иелері, мүлік меншік иелері бірлестіктері төрағаларының, жай серіктестіктің сенімді тұлғаларының, көп пәтерлі тұрғын үйді басқарушылардың, басқарушы компаниялардың, сервистік қызмет субъектілерінің, тұрғын үй инспекцияларының және осы саладағы өзге де мемлекеттік органдардың, басқа да ұйымдардың және т.б.) жоғарыда көрсетілген қызметі заңнамалық реттеуді талап етеді.
Бұл міндет Қазақстан Республикасының тұрғын үй қатынастары саласындағы қолданыстағы заңнамасына жүктелген. Ол реттейтін мәселелер өзекті, олардың бірі көппәтерлі тұрғын үйлерді басқарудың оңтайлы нысаны болып табылады.
2020 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енген «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заңында кондоминиум объектісін басқарудың жаңа нысандарын - мүлік иелерінің бірлестігі (мүлік иелері бірлестігі) және жай серіктестік (ЖМ) құру көзделген [1]. Бұндағы басты мақсат, әрбір көп пәтерлі тұрғын үйде кәсіби білімі мен дағдысының тиісті деңгейі бар кәсіби басқарушы болуы қажет деп жоспарлануда.
Жоғарыда көрсетілген міндеттерді ескере отырып, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі мүдделі органдармен, қоғамдық ұйымдармен және бірлестіктермен бірлесіп, тұрғындарға өз үйін дербес не шарт негізінде басқарушы компанияларды немесе КПТҮ басқарушысын тарта отырып басқаруға мүмкіндік беретін кондоминиум объектісін басқарудың тәсілдері мен нысандарын әзірледі, бұл «тұрғын үй қатынастары туралы» Заңға енгізілген өзгерістерде көрініс тапты.
Бірінші әдіс - пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелерінің бірлестігі және жай серіктестік нысанында дербес басқару. Ең алдымен жиналыста меншік иелері: кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін басқару және күтіп-ұстау мәселелері бойынша өз мүдделерін білдіретін үй кеңесінің мүшелерін; кондоминиум объектісін басқару нысанын таңдауға не үй Кеңесіне басқару нысанын таңдау туралы өкілеттік беруге тиіс. Бұл жағдайда жиналыста пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері басқарудың екі нысанының бірін таңдауға міндетті: не мүлік иелерінің бірлестігі - пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері құрған заңды тұлға; не жай серіктестік - пәтерлер мен тұрғын емес үй-жайлардың барлық меншік иелерінің заңды тұлға құрмай тікелей бірлескен басқаруы. Бұл ретте басқарудың екі нысаны да «бір үй - бір бірлестік немесе жай серіктестік - бір шот» қағидаты бойынша жұмыс істейтін болады. Сонымен, заңға енгізілген өзгерістер бойынша: кондоминиум объектілері: 1. Мүлік иелерінің бірлестігі болып табылатын-коммерциялық емес заңды тұлға болып құрылуы керек МИБ. 2. Бірлескен қызмет туралы шарт негізінде құрылатын, заңды тұлға болып табылмайтын-жай серіктестік.
Оған қоса, көппәтерлі тұрғын үй кеңесі (бұдан әрі - үй кеңесі) - пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелері қатарынан сайланатын кондоминиум объектісін басқару органы деген ұғым қосылды, яғни МИБ басқару органдары. Атқару органы төраға, ревизиялық тексеру комиссиясы құрылуы мүмкін. Жалпы, көппәтерлі тұрғын үй кондоминиумы - Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тәртіппен тіркелген меншік нысаны, бұл ретте пәтерлер, тұрғын емес үй-жайлар дара (бөлек) меншікте болады, ал дара (бөлек) меншікте емес бөліктер пәтерлердің, тұрғын емес үй-жайлардың меншік иелеріне көппәтерлі тұрғын үй тұрған біртұтас бөлінбейтін жер учаскесін және (немесе) үй жанындағы жер учаскесін қоса алғанда, ортақ үлестік меншік құқығымен тиесілі болатынын айқындайды [2].
Жалпы ҚР коммерциялық емес ұйымдар туралы заңында, тек қоғамдық бірестіктер туралы көрсеткен. Онда: Қазақстан Республикасының заңдарына қайшы келмейтiн ортақ мақсаттарға жету үшiн азаматтардың ерiктi бiрiгуi нәтижесiнде құрылған ұйым, егер заңдарда өзгеше белгіленбесе қоғамдық бiрлестiк болып табылады деп атап көрсетеді [3]. Оған қоса, осы заңның 6 бабында: коммерциялық емес ұйымдар мекеме, қоғамдық бiрлестiк, акционерлiк қоғам, тұтыну кооперативi, қор, дiни бiрлестiк, қауымдастық (одақ) нысанындағы заңды тұлғалардың бiрлестiгi нысанында және заң актiлерiнде көзделген өзге де нысанда құрылуы мүмкiндін айқындайды. Ендеше көпәтерлі тұрғын үй мүлкінің меншік иелері бірлестігі жаңа қоғамдық бірлестіктің бір түрі болып танылатын коммерциялық емес заңды тұлға. ҚР тұрғын үй қатынастары туралы заңның 1 бабында: көппәтерлі тұрғын үй мүлкінің меншік иелері бірлестігі- коммерциялық емес ұйым болып табылатын, бір көппәтерлі тұрғын үй пәтерлерінің, тұрғын емес үй-жайларының меншік иелері құрған, кондоминиум объектісін басқаруды жүзеге асыратын, оны күтіп-ұстауды қаржыландыратын және оның сақталуын қамтамасыз ететін заңды тұлға деп атап көрсетеді [2].
Жиналыста: МИБ төрағасы немесе қарапайым серіктестіктегі сенімді тұлға, тексеру комиссиясы (ревизор) сайланады. МИБ төрағасы (немесе жай серіктестіктің сенімді тұлғасы) пәтерлердің, КПТҮ-нің тұрғын емес үй-жайларының меншік иелері арасынан сайланады және басқару функцияларын жүзеге асырады, сервистік қызмет субъектілерімен қызмет көрсетуге дербес шарттар жасасады.
МИБ төрағасына қойылатын ерекше талап, тек жеке тұлға ғана емес, тұрғын үй саласында көп пәтерлі үйлерді басқаруда біліктілігі мен тәжірибесі бар заңды тұлғада тартылады. Жеке тұлғаға қойылатын талап ол сол тұрғын үйдің тұрғын емес үй жайлардың меншік иесі немесе сол үйдің пәтер иелерінің бірі болуы керек және ол меншік иесі екендігін растайтын құжаты болуы тиіс. Ал екінші жағдайда пәтер иелерінің келісімімен тұрғын жайларды басқаруды жүзеге асыратын мамандандырылған компанияны немесе басқарушы менеджерді жалдауға болады немесе сервистік компанияға ауысуы керек. Бұл сервистік қызмет субъектісі - жасалған шарт негізінде кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстау жөніндегі қызметтерді көрсететін жеке немесе заңды тұлға.
Заң нормаларына сәйкес әрбір үйде МИБ-ті құру ПИК-ті автоматты түрде таратуға әкеп соқпайды, өйткені өтпелі ережелерде оны 2022 жылғы 1 шілдеге дейін өзгеру мерзімі көзделеді. Бұл тиімді жұмыс істейтін кооперативтерге басқарушы/сервистік компаниялар болып қайта ұйымдастырылуға және жаңа мәртебеде үйлерге қызмет көрсету бойынша өз қызметін жалғастыруға мүмкіндік береді, бірақ егер олар МИБ немесе қарапайым серіктестік таңдаған жағдайда және жасалған шарт негізінде ғана жүзеге асуы мүмкін [4, 2 б.].
Жалпы ПИК жұмыстарын жаңа заңнама сәйкес ауыстыруға 2022 жылдың 1 шілдесіне дейін уақыт беріліп отыр, осы өтпелі кезеңде тұрғын үйдегі пәтер иелері өздеріне қызмет көрсетіп отырған ПИК қызметтеріне көңілдері толып отырса, онда бұндай кооперативтер өз нысандарын сервистік қызмет көрсетуші басқарушы компанияларға ауыстыруы керек.
ПИК-ті тез арада МИБ ауыстыру үшін мемлекет 20 жуық нормативтік құжаттар қабылдады. Бүгінде үш ҚР Үкіметінің қаулысы және 17 жуық тиісті министрліктердің бұйрықтары қабылданды. Олардың бірқатарын атап өтер болсақ:
«Кондоминиум объектісін басқару және кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстау жөніндегі шешімдерді қабылдау қағидаларын, сондай-ақ жиналыс хаттамаларының үлгілік нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің м.а. 2020 жылғы 30 наурыздағы № 163 бұйрығы.
«Кондоминиум объектісін басқару және кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстау жөніндегі қызметтер көрсету туралы шарттың үлгілік нысанын, кондоминиум объектісін басқару, сондай-ақ кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстау жөніндегі ай сайынғы және жылдық есептердің нысандарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің м.а. 2020 жылғы 30 наурыздағы № 164 бұйрығы.
«Ақпаратты электрондық нысанда қалыптастыру, өңдеу, сондай-ақ орталықтандырылған түрде жинау және сақтау, оның ішінде тұрғын үй қатынастары және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласындағы ақпараттандыру объектілерінің жұмыс істеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің м.а. 2020 жылғы 31 наурыздағы № 172 бұйрығы.
2020 жылғы 30 наурыздағы «КПТҮ басқарушысымен немесе басқарушы компаниямен немесе сервистік қызмет субъектілерімен МИБ немесе жай серіктестік арасындағы шарттардың үлгілік нысандары»;
«Көппәтерлі тұрғын үйді басқарушыға қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің м.а. 2020 жылғы 30 наурыздағы № 169 бұйрығы.
Мәселен, 2020 жылғы 30 наурызда қабылданған «Көппәтерлі тұрғын үйді басқарушыға қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы» бұйрық білім, жұмыс тәжірибесі, білімі мен дағдылары, кондоминиум объектісін басқару жөніндегі функцияларды жүзеге асыруға оның біліктілігін растайтын құжаттың болуы туралы ақпаратты қамтиды.
Атап айтқанда, 1-тармақта білімге қойылатын мынадай талаптар қамтылады: жоғары немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық) немесе әлеуметтік ғылымдар, экономика және бизнес (әлеуметтану, саясаттану, экономика, менеджмент, есеп және аудит, қаржы, мемлекеттік және жергілікті басқару) немесе гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынастар, тарих, мәдениеттану, филология) немесе техникалық ғылымдар және технологиялар мамандықтары бойынша бакалавр және магистр дипломының болуын болжайды.
Бұл талап КПТҮ басқару жүйесін қалыптастырудың бастапқы кезеңінде тым жоғары болып табылады, өйткені мол тәжірибесі мен білімі бар, бірақ жоғары емес, орта арнаулы білімі бар мамандар КПТҮ басқара алмайды.
5-тармақ мынадай сертификаттың болуын талап етеді: «оқудан немесе өзіндік даярлықтан өткен және сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттелген ұйым немесе мамандардың біліктілігін тәуелсіз сертификаттауды жүзеге асыратын орталықтарда берген кондоминиум объектісін басқару жөніндегі функцияларды жүзеге асыру біліктілігін растайтын құжатты алған жағдайларда жүргізіледі».
Бұдан басқа, ұйымда басшылық лауазымдарда кемінде бес жыл жұмыс өтілі немесе кондоминиум объектілеріне қызмет көрсету саласында не тұрғын үй-коммуналдық салада кемінде үш жыл жұмыс тәжірибесі болуы тиіс деген талапты жоғары деп санаймыз.
Сонымен жоғарыдағыларды айта келе, мынандай құқықтық реттеуде туындайтын мәселелер туындайды
1) Он мыңдаған басқарушы ұйымдарда (ПИК және тұтыну кооперативтері) заңды тұлғаның нысанын өзгерту қажеттілігі. ПИК заңды тұлға нысаны ретінде өтпелі кезең аяқталғаннан кейін-2022 жылғы 1 шілдеде жойылады және өз жұмысын қандай да бір сапада жалғастыра алмайды. ПИК бір үйден МИБ-ке түрлендіру түрінде қайта құра алады. Бірнеше үйдің ПИК-і тарату рәсімінен өтіп, МИБ-терді тіркеуі немесе әрбір үйде жай серіктестік құруы тиіс.
2) Меншік иелері негізгі шешімдер қабылдаған кезде дауыс берудің жоғары кедергісі. Негізгі шешімдерді қабылдау үшін (жарна мөлшері, күрделі жөндеу туралы шешім, жинақтарды жұмсау туралы шешім) меншік иелерінің кемінде 2/3 қатысуы қажет және шешім үйдегі меншік иелерінің жалпы санының 2/3 көпшілігімен қабылданады.
3) Төраға болғысы келетін меншік иелері болмаған кезде МИБ-ті тіркеудегі проблемалар. Уәкілетті органның ресми жауабына сәйкес - МИБ-ті тіркеу үшін төраға болуы қажет. Сыртқы менеджерге үйде осьтерді тіркеуге және оны банктік шоттармен басқаруға мүмкіндік беретін норма енгізу қажет.
4) Меншік иелерінің үй кеңесіне сайлануға және шешім қабылдауға қатысқысы келмеуі.
5) Қарапайым серіктестікте меншік иелері шешімдер қабылдаған кезде консенсусты қамтамасыз етудің мүмкін еместігі.
6) Апат кезінде бос пәтерге кіруді реттейтін норманың болмауы.
7) Қарызды нотариалдық жазба арқылы өндіріп алудың қиындығы.
8) Ортақ аула аумағын күтіп ұстау және пайдалану кезінде бірнеше кондоминиум объектілерінің ортақ мүлік мәртебесі жоқ.
9) Бірнеше үйден ПИК-ті жою рәсімінің күрделілігі. Тарату Азаматтық кодекстің барлық заңды тұлғаларға ортақ рәсімі бойынша жүргізіледі. Кворумның болмауы себебінен өтпеді деп танылған жалпы жиналыс өткізіледі. Заңды тұлғаны тарату комиссиясын құру мәселелері бойынша меншік иелерінің 2/3-іне жазбаша сауалнама жүргізіледі. Тарату комиссиясы ПИК-ті тарату туралы ақпаратты жариялайды және кредиторларға тарату туралы хабарлама жариялайды. ПИК-ке талап қою мерзімі аяқталғаннан кейін аралық тарату балансын жасайды. Бұдан әрі кредиторлардың талаптары аралық тарату балансы негізінде өтеледі және түпкілікті тарату балансы жасалады. Қалған мүлік пен ақша қаражаты ПИК Жарғысында көрсетілген мақсаттарға беріледі. ХҚКО арқылы әділет органдарына келесі құжаттар тапсырылады: өтініш, дауыс беру парақтары бар ПИК - ті тарату туралы жиналыстың хаттамасы, ресми баспа басылымдарында тарату туралы жарияланымды растайтын құжаттар, мөрді жою туралы құжат, тіркеу алымын төлеу туралы түбіртек-1 АЕК, ПИК-тің барлық құрылтай құжаттары.
10) Тұрғын үй басқарушыларының біліктілігін растау орталықтарының болмауы, міне аталған мәселелерді құқықтық тұрғыдан шешу аса қажет және маңызды.
МИБ қызметтерін мемлекеттік реттеудегі тағы бір маңызды мәселе, бұл енді техникалық қызметкерлерді ұстаудың қажеті жоқ, жөндеу бойынша барлық қажетті қызметтерге бір рет тапсырыс беріліп, іс жүзінде төленеді. Яғни, жұмыс аутсорсинг қағидаты бойынша жүргізіледі. Егер үй тұрғындарының ешқайсысы МИБ төрағасы болуға келіспесе және жұмысты өз мойнына алмаса, менеджерді қалалық тұрғын үй қатынастары бөлімі (тұрғын үй қорын басқару саласында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган) тағайындайды.
«Тұрғын үй қатынастары бөлімі» мемлекеттік мекемесі туралы ереже жергілікті атқарушы органдарға осындай функцияны береді. Тарифті қалалық мәслихаттар (Қазақстан Республикасындағы жергілікті өкілді орган) белгілейтін болады, ал бұрын мөлшерді тұрғындардың өздері анықтаған. Әрбір МИБ ағымдағы және жинақ шотын ашуы керек. Екіншісі күрделі жөндеуге орталықтандырылған қаражат жинау үшін қажет.
Бүгінгі күнде Қазақстан Республикасында 78 мың тұрғын үй жалпы тұрғын үй қорының 28% авариялық апатты жағдайға жеткен [5, 1 б.]. ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің вице-министрі Қайырбек Өскенбаев айтқан ақпаратқа сәйкес, бастапқыда күрделі жөндеуге ай сайын шаршы метрден ($0,13) 51 теңгеден жинау ұсынылды, бірақ жоба бойынша жұмыс барысында оның мөлшері 12 теңгеге ($0,031) дейін төмендеді. Жөндеуге ақша тұрғын үй құрылыс жинақ банкіндегі (мемлекеттік банк) шоттарда жинақталуы тиіс. Егер сегіз жыл ішінде тұрғындар үйлерін жөндеуге қажетті соманың кемінде жартысын жинаса, қалған 50%-ын банк 3-4% - бен несиеге береді.
Өтпелі кезеңге - МИБ пен ПИК-тің қатар өмір сүруіне заң шығарушылар үш жыл-2022 жылдың 1 шілдесіне дейін уақыт бөледі. Бұл ретте кооперативтер ресми түрде кооперативтер болып қала берсе де, іс жүзінде тек басқарушылар, сервистік компаниялар функцияларын орындайтын болады [5, 2 б.].
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты басқаруды реформалаудағы шетелдік тәжірибеге сүйенсек, бұл тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты мемлекеттік және жеке секторларда ұйымдастырудағы дамыған елдердің нарықтық экономикасы бар тәжірибелерін зерттеу тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты одан әрі реформалау үшін негіз болып табылады.
Көп пәтерлі үйлерді басқаруда Шығыс Еуропа елдерінің тәжірибесі қызықты. Көптеген еуропалық елдерде пәтер иелері үй иелерінің бірлестіктеріне (ХҚКО - Қазақстандық ПИК-тердің аналогы (ҚКК)) біріктірілген және тұрғын үй қорын ұстауға және пайдалануға байланысты жұмыстар мен қызметтердің барлық түрлерін кәсіби түрде жүзеге асыратын сервистік компанияны таңдап алады [6, 45 б.].
Үй иелерінің ассоциациясы тек атқарылған жұмыстың нәтижесін бақылайды. Егер БАҚ жарнамаланатын қызметтердің сапасына қанағаттанбаса, онда басқа сервистік компанияны тарту мәселесі қарастырылуда. Айта кету керек, коммуналдық саланы мемлекеттің дамыған елдерде тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтың осы немесе басқа саласына ерекше қажеттіліктері әсерінен реттеуі өзгерді.
Осы елдерде мемлекет көп пәтерлі үйлердің иелерін көп пәтерлі үйлерді жаңғыртуға және жұмысқа қабылдау кезінде берілген қалалық тұрғын үй қорын ұлғайту үшін қарыздар мен субсидиялар беретін мамандандырылған қаржы институттарын құру арқылы кондоминиум объектілерінің ортақ мүлкін күрделі жөндеу және жаңғырту бойынша бірқатар шараларды жүзеге асырды. Жергілікті билік органдарының, меншік иелері мен тұрғын үйлерін тарту арқылы осы елдерде мемлекет қабылдаған бағдарламалар тұрғын үй қорының энергия тиімділігін арттыруға бағытталған.
Қорыта келгенде, Қазақстан Республикасы тұрғын үй қатынастарын реттеуге арналған реформалар әлі де болса толықтыруларды қажет етеді және реформалардың тиісті нәтижесіне жету үшін нормативтік базаны жоғарыда көрсетілген ұсыныстар бойынша толықтыруды қажет етеді, сонда аталған мәселелердің оң нәтижемен шешілері сөзсіз.
Пайдаланылған қайнар көздерінің тізімі:
1. Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне түрғын үй-коммуналдық шаруашылық мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының 2019 жылғы 26 желтоқсандағы № 284-VI ҚРЗ // https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1900000284 (жүгіну мерзімі: 20.06.2021).
2. ҚР тұрғын үй қатынастары туралы заңы 1997 16 сәуір № 94 // https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000094 (жүгіну мерзімі: 20.06.2021).
3. ҚР коммерциялық емес ұйымдар туралы заңы 2001 жыл 16 қаңтар //https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z010000142_ (жүгіну мерзімі: 20.06.2021).
4. Идея создания ОСИ - дать собственникам самим управлять своим домом - интервью с М. Абдыкаримовым //
https://www.primeminister.kz/ru/news/interviews/ideya-sozdaniya-osi-dat-
sobstvennikam-samim-upravlyat-svoim-domom-intervyu-s-m-abdykarimovym (дата обращения: 20.06.2021).
5. Реформа кооперативов собственников квартир в Казахстане: станет ли лучше? //
https://gkhsp.kz/reforma-kooperativov-sobstvennikov-kvartir-v-kazahstane-stanet-li-luchshe/ (дата обращения: 20.06.2021).
6. Назикова Ж.А., Сулейменова И.К., Жоланова Г.Е. Тұрғын үй шаруашылықтарды басқару механизмін жетілдіру: аймақтық аспект. Монография. Тараз универсиеті: 2018 //
http://lib.tarsu.kz/rus/all.doc/Elektron_res/PPS/Nazikova_Turgin_yi.pdf (жүгіну мерзімі: 20.06.2021).
А.В. Гайдаш
НАСЛЕДОВАНИЕ ПРАВ УЧАСТИЯ В ЮРИДИЧЕСКИХ ЛИЦАХ:
НЕКОТОРЫЕ ВОПРОСЫ ТЕОРИИ И ПРАКТИКИ
Прежде чем говорить о наследовании прав участия в юридических лицах, следует напомнить читателю некоторые основополагающие аспекты создания и функционирования юридических лиц в Казахстане. В частности, такие, как относящиеся к государственной регистрации и перерегистрации хозяйственных товариществ.
Для того, чтобы рассмотреть перерегистрацию хозяйственного товарищества в качестве юридического факта, который влечет за собою возникновение у субъектов гражданских правоотношений определенных прав и обязанностей, необходимо установить отличия перерегистрации юридического лица от регистрации, поскольку в этом отличии и содержится одна из проблем защиты права.
Согласно статье 42 Гражданского кодекса Республики Казахстан (ГК РК) юридическое лицо подлежит государственной регистрации в органах юстиции. Порядок государственной регистрации определяется законодательством. Нарушение установленного законом порядка образования юридического лица или несоответствие его учредительных документов закону влечет за собой отказ в государственной регистрации юридического лица. Отказ в регистрации по мотивам нецелесообразности образования юридического лица не допускается. Отказ в государственной регистрации, а также уклонение от такой регистрации могут быть обжалованы в суд.
В соответствии со статьей 42 ГК РК государственная регистрация юридического лица независимо от его вида является обязательной, ибо до регистрации юридическое лицо просто не существует; момент его возникновения, приобретения им право- и дееспособности совпадает с моментом его государственной регистрации. Данные государственной регистрации, в том числе для любой коммерческой организации - его фирменное наименование, включаются в единый государственный реестр юридических лиц (реестр бизнес-идентификационных номеров). Значение регистрации заключается в том, что она: