Сыбайлас жемқорлықпен күрес: бүгінгі міндет, ертеңгі нәтиже

31.03.2026

Сыбайлас жемқорлық - қоғамның тұрақтылығы мен мемлекеттік басқарудың тиімділігін бұзатын басты қауіптердің бірі. Ол экономикалық даму, әлеуметтік әділеттілік және құқықтық тәртіптің қамтамасыз етілуіне тікелей әсер етеді.

Мемлекеттік қызмет тәжірибесі көрсеткендей, сыбайлас жемқорлықпен күрес тек заң жүзінде жазалау шараларын қолдану арқылы ғана шектелмейді. Күрес кешенді болуы тиіс: құқықтық тәртіпті нығайту, мемлекеттік қызметтің ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтық мәдениетін арттыру.

Бүгінгі міндет - сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және оған жол бермеу, ал ертеңгі нәтиже - әділетті, сенімді, құқыққа бағынатын қоғам.

Сыбайлас жемқорлық - билік өкілі немесе мемлекеттік қызметкердің өз қызметін жеке мүдде үшін пайдаланып, заңсыз артықшылық алу әрекеті. Оның салдары:

• мемлекеттік басқарудың тиімділігінің төмендеуі;

• азаматтардың құқықтары мен мүдделерінің бұзылуы;

• экономикалық және әлеуметтік тұрақтылықтың әлсіреуі;

• қоғамдағы сенімнің төмендеуі;

• құқық үстемдігінің әлсіреуі.

Мемлекеттік қызмет тәжірибесі көрсеткендей, сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу үшін заң нормаларының нақты орындалуы және құқықтық тәртіптің қамтамасыз етілуі маңызды.

Мемлекеттік қызметкерлер сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте басты рөл атқарады. Олардың міндеттері:

1. Заңдылықты сақтау: Мемлекеттік қызметте әрбір іс-қимыл заң аясында жүзеге асуы тиіс.

2. Есептілік және ашықтық: Қызметтік шешімдер мен іс-қимылдарды жария түрде жүргізу, кірістер мен мүлікті декларациялау.

3. Жауапкершілік: Қызметтік міндеттерін орындамау немесе заң бұзушылық жағдайында нақты жауапкершілік.

4. Құқықтық мәдениетті арттыру: Қызметкерлердің кәсібилігі мен этикалық нормаларды сақтау.

Тәжірибе көрсеткендей, заңдылық пен тәртіпті сақтау мемлекеттік қызметтегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы ең тиімді құралдардың бірі болып табылады.

Сыбайлас жемқорлықпен күрес Қазақстан Республикасының заңнамасына, оның ішінде:

• «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы;

• Қылмыстық және Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстер;

• Мемлекеттік қызмет туралы Заң;

сәйкес жүзеге асырылады. Бұл заңдар құқықтық тәртіпті қамтамасыз етіп, мемлекеттік қызметтегі жауапкершілікті нақтылайды.

Бүгінгі күндегі басты міндеттер:

• құқықтық тәртіпті сақтау;

• мемлекеттік қызметтегі ашықтық пен есептілікті қамтамасыз ету;

• заңға бағынуды ынталандыру;

• азаматтардың құқықтық мәдениетін арттыру.

Ертеңгі нәтиже:

• әділетті, ашық, сенімді мемлекеттік басқару;

• қоғамдағы құқыққа сенім;

• сыбайлас жемқорлық деңгейінің төмендеуі;

• экономикалық және әлеуметтік тұрақтылық.

Сыбайлас жемқорлықпен күрес - мемлекеттік қызметтің, қоғамның және құқықтық мәдениеттің басты міндеті. Заң мен тәртіпті сақтау арқылы ғана біз жемқорлыққа төтеп бере аламыз. Мемлекеттік қызметкерлердің кәсібилігі, ашықтығы және жауапкершілігі - бүгінгі әрекеттердің ертеңгі нақты нәтижеге әкелетін басты кепілі.

Қорыта келгенде, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес тек заң мен жазалау емес, құқықтық тәртіп, ашықтық, кәсіби этика және азаматтық сенімнің кешенді жүйесі болып табылады.

Қарағанды облысының

мамандандырылған ауданаралық

экономикалық соты әкімшісінің

бас маман-сот отырысының хатшысы

А.М.Булумбаева