Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) (2026.01.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)

2026.11.06. № 306-VIII ҚР Заңымен бүкіл мәтін бойынша «заң құжаттарында», «Заң құжаттарында», «заңнамалық актілерде», «заң құжаттарына», «заңнамалық актілерге», «Қазақстан Республикасының өзге де заң құжаттарында», «Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде», «заң құжаттарымен шектеу», «заң құжаттарымен белгіленеді», «заң актілерінде», «Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне», «заң құжаттары», «Заң актілерінде», «осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерімен белгіленеді», «заңнамалық актілер», «Қазақстан Республикасының заң актілерінде», «Қазақстан Республикасының акционерлік қоғамдар туралы заң актісінде», «Қазақстан Республикасының банкроттық мәселелерін реттейтін заңнамалық актісіне», «Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілерінде», «осы Кодекспен және заң құжаттарымен белгіленеді», «заң актілеріне», «Қазақстан Республикасының заң актілерімен айқындалады», «осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерімен айқындалған», «Қазақстан Республикасының заң актілерімен белгіленеді», «Қазақстан Республикасының заң актілеріне», «Қазақстан Республикасының заң актілерімен акционерлік», «заң актілерімен белгіленеді», «осы Кодекспен және өзге де заң құжаттарымен белгіленеді», «заң актілерімен айқындалады», «заң құжаттары мен құрылтай құжаттарында басқа мәселелерді шешуді де жатқызуы», «Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісінде», «Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде», «Қазақстан Республикасының заң құжаттарына», «заң құжаттарынан», «Заңнамалық актілермен», «заңнамалық актілердің», «Заңнамалық актілерде», «заң құжатында», «Осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерімен», «заң құжаттарымен», «Заң құжаттарына», «Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңнамалық актісіне», «осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде», «Қазақстан Республикасының инвестициялық және венчурлік қорлар туралы заң актісімен», «заң актілерімен», «осы Кодекспен, басқа да заң құжаттарымен», «заң құжаттарын», «Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногындағы қызметті реттейтін заң актілерінде», «Қазақстан Республикасының арнайы заң актілерімен», «Қазақстан Республикасының арнайы заң актілерінде», «заң құжаттарының», «заңнамалық актілермен», «заң құжаттарымен жүктелуі», «Қазақстан Республикасының жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы заңнамалық актісінде», «заң құжатының», «заң құжаттары залалды толық өтеу құқығын шектей алады», «Борышқор заң актілері», «Қазақстан Республикасының әлеуметтік қорғау туралы заңнамалық актісінде», «заң құжатынан», «Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңнамалық актісінде» деген сөздер тиісінше «заңдарда», «Заңдарда», «заңдарда», «заңдарға», «заңдарға», «Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында», «Қазақстан Республикасының заңдарында», «заңдармен шектеу», «өзге де заңдарда», «заңдарда белгіленеді», «заңдарда», «Қазақстан Республикасының заңдарына», «заңдар», «Заңдарда», «осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында белгіленеді», «заңдар», «Қазақстан Республикасының заңдарында», «Қазақстан Республикасының акционерлік қоғамдар туралы заңында», «Қазақстан Республикасының банкроттық мәселелерін реттейтін заңына», «Қазақстан Республикасының басқа да заңдарында», «осы Кодексте және заңдарда белгіленеді», «заңдарға», «Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалады», «осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында айқындалған», «Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленеді», «Қазақстан Республикасының заңдарына», «Қазақстан Республикасының заңдарында акционерлік», «заңдарда белгіленеді», «осы Кодексте және өзге де заңдарда белгіленеді», «заңдарда айқындалады», «заңдар мен құрылтай құжаттарында өзге мәселелерді шешу де жатқызылуы», «Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңында», «Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында», «Қазақстан Республикасының заңдарына», «заңдардан», «Заңдармен», «заңдардың», «Заңдарда», «заңда», «Осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында», «заңдарда», «Заңдарға», «Қазақстан Республикасының мемлекеттік мүлік туралы заңына», «осы Кодекспен және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында», «Қазақстан Республикасының инвестициялық және венчурлік қорлар туралы заңында», «заңдарда», «осы Кодексте, басқа да заңдарда», «заңдарды», «Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногындағы қызметті реттейтін заңдарында», «Қазақстан Республикасының арнайы заңдарымен», «Қазақстан Республикасының арнайы заңдарында», «заңдардың», «заңдармен», «заңдармен жүктелуі», «Қазақстан Республикасының жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы заңында», «заңның», «заңдарда залалды толық өтеу құқығы шектелуі мүмкін», «Борышкер заңдар», «Қазақстан Республикасының әлеуметтік қорғау туралы заңында», «заңнан», «Қазақстан Республикасының оңалту және банкроттық туралы заңында» деген сөздермен ауыстырылды (2026 ж. 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара)

ЖАЛПЫ БӨЛІМ

1 бөлім Жалпы ережелер

1-тарау

Азаматтық-құқықтық қатынастарды реттеу

1-бап. Азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастар

1. Азаматтық заңдармен тауар-ақша қатынастары және қатысушылардың теңдiгiне негiзделген өзге де мүлiктiк қатынастар, сондай-ақ мүлiктiк қатынастарға байланысты мүлiктiк емес жеке қатынастар реттеледi. Азаматтық заңдармен реттелетiн қатынастардың қатысушылары азаматтар, заңды тұлғалар, мемлекет, сондай-ақ әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстер болып табылады.

2. Мүлiктiк қатынастарға байланысы жоқ мүлiктiк емес жеке қатынастар азаматтық заңдармен реттеледi, өйткенi олар заң құжаттарында өзгеше көзделмеген, не мүлiктiк емес жеке қатынастар мәнiнен туындамайды.

3. Осы баптың 1-тармағында аталған белгiлерге сай келетiн отбасылық, еңбек қатынастары мен табиғи ресурстарды пайдалану және айналадағы ортаны қорғау жөніндегі қатынастарға азаматтық заңдар бұл қатынастар тиiсiнше отбасылық, еңбек заңдарымен, табиғи ресурстарды пайдалану және айналадағы ортаны қорғау туралы заңдармен реттелмеген жағдайларда қолданылады.

4. Заң құжаттарында көзделген реттердi қоспағанда, бiр тараптың екiншiсiне әкiмшiлiк немесе өзге де билiк жағынан бағынуына негiзделген мүлiктiк қатынастарға, соның iшiнде салық жөніндегі және басқа бюджеттік қатынастарға азаматтық заңдар қолданылмайды.

ҚР11.07.97 ж. № 154-1 Заңымен; 2011.25.03. № 421-IV ҚР Заңымен (бұр.ред.қара) 2-бап өзгертілді

2-бап. Азаматтық заңдардың негiзгi бастаулары

1. Азаматтық заңдар өздерi реттейтiн қатынастарға қатысушылардың теңдiгiн, меншiкке қол сұқпаушылықты, шарт еркiндiгiн, жеке iстерге кiмнiң болса да озбырлықпен араласуына жол беруге болмайтындығын, азаматтық құқықтарды кедергiсiз жүзеге асыру, нұқсан келтiрiлген құқықтардың қалпына келтiрiлуiн, оларды соттың қорғауын қамтамасыз ету қажеттiгiн тануға негiзделедi.

2. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiнiң азаматтық құқықтарына өз еркiмен және өз мүддесiн көздей отырып ие болады және оларды жүзеге асырады, сондай-ақ егер заңнамалық актiлерде өзгеше белгiленбесе, құқықтарынан бас тартады. Олар шарт негiзiнде өздерiнiң құқықтары мен мiндеттерiн анықтауда және оның заңнамаға қайшы келмейтін кез келген талаптарын белгiлеуде ерiктi.

3. Тауарлар, қызмет және ақша Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында емiн-еркiн орын ауыстырып және айналысқа түсiп отырады. Егер қауiпсiздiктi қамтамасыз ету, адамдардың өмiрi мен денсаулығын қорғау, табиғат пен мәдени қазыналарды сақтау үшiн қажет болса, заң құжаттарына сәйкес тауарлар мен қызметтiң орын ауыстыруына шектеулер енгiзiледi.

ҚР Президентінің 31.08.95 ж. № 2447 заң күші бар Жарлығымен; ҚР 02.03.98 ж. № 211; 15.01.01 ж. № 141 Заңдарымен 3-бап өзгертілді; 2009.29.04 № 154-IV ҚР Заңымен (бұр. ред. қара); 2009.11.07 № 185-ІV ҚР Заңымен (бұр.ред.қара); 2011.25.03. № 421-IV ҚР Заңымен (бұр.ред.қара) 3-бап өзгертілді

3-бап. Қазақстан Республикасының азаматтық заңдары

2026.11.06. № 306-VIII ҚР Заңымен 1-тармақ өзгертілді (2026 ж. 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара)

1. Қазақстан Республикасының азаматтық заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Кодекстен, Қазақстан Республикасының оған сәйкес қабылданған өзге де заңдарынан, Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң немесе заң күші бар жарлықтарынан, сондай-ақ осы Кодекстiң 1-бабының 1 және 2-тармақтарында аталған қатынастарды реттейтiн Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтарынан, Қазақстан Республикасы Үкіметінiң қаулыларынан тұрады.

2. Осы Кодекстiң 1-бабының 3-тармағында аталғандарды қоспағанда, азаматтық құқықтың Қазақстан Республикасының заң актілерінде қамтылған нормалары осы Кодекстiң ережелерiне қайшы келген жағдайда осы Кодекстiң ережелерi қолданылады, Қазақстан Республикасының заңдарында қамтылған және осы Кодекстiң нормаларына қайшы келетiн азаматтық құқық нормалары Кодекске тиiстi өзгерістер енгiзiлгеннен кейiн ғана қолданылады.

Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының нормалары Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының негiзгi бастауларына қайшы келмейдi.

2018.02.07. № 168-VІ ҚР Заңымен (бұр.ред.қара); 2026.16.01. № 259-VIII ҚР Заңымен (2026 ж. 19 наурыздан бастап қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара) 3-тармақ өзгертілді

3. Банктер мен астық қабылдау кəсіпорындарының құрылуына, қайта ұйымдастырылуына, банкроттығына жəне таратылуына, банк қызметін бақылау мен оны аудиторлық тексеруге, астық қабылдау кəсіпорындарының қызметін бақылауға, банк қызметін лицензиялауға, банктерді реттеуге, банк лицензиясынан айыру салдарының туындауына, астық қабылдау кəсіпорындарының қойма куəліктерімен жасалатын операцияларды жүзеге асыруға байланысты қатынастар банк қызметін жəне астық қабылдау кəсіпорындарының қызметін реттейтін заңнамалық актілерге қайшы келмейтін бөлігінде осы Кодекспен реттеледі.

Банктер мен олардың клиенттерi арасындағы қатынастар, сондай-ақ клиенттер арасындағы банк арқылы қатынастар азаматтық заңдармен осы баптың 2-тармағында белгiленген тәртiп бойынша реттеледi.

4. Азаматтық қатынастар, егер әдеттегi құқықтар, соның iшiнде iскерлiк қызмет өрiсіндегі әдеттегi құқықтар Қазақстан Республикасы аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуi мүмкiн.

2026.11.06. № 306-VIII ҚР Заңымен 5-тармақ өзгертілді (2026 ж. 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара)

5. Орталық мемлекеттік органдар, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдар, осы Кодексте және өзге де азаматтық заң актілерінде көзделген жағдайлар мен шектерде азаматтық қатынастарды реттейтiн актiлер шығара алады.

6. Азаматтар мен заңды тұлғалардың осы Кодексте және Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында белгiленген құқықтарын мемлекеттік басқару органдары мен жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдардың құжаттары шектей алмайды. Мұндай құжаттар қабылданған кезден бастап жарамсыз болып табылады және қолданылмауға тиiс.

7. Егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, шетелдiк жеке және заңды тұлғалар, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар азаматтық заңдарда Қазақстан Республикасының азаматтары мен заңды тұлғалары үшiн қандай құқықтар мен мiндеттер көзделсе, нақ сондай құқықтарға ие болуға қақылы және сондай мiндеттердi орындауға мiндеттi.

8. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта Қазақстан Республикасының азаматтық заңдарындағыдан өзгеше ережелер белгiленген болса, аталған шарттың ережелерi қолданылады. Халықаралық шарттан оны қолдану үшiн заң шығару талап етiлгеннен басқа жағдайларда, азаматтық қатынастарға Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық шарттар тiкелей қолданылады.

4-бап. Азаматтық заңдардың уақытқа қарай қолданылуы

1. Азаматтық заң құжаттарының керi күшi болмайды және өздерi күшiне енгiзiлгеннен кейiн пайда болған қатынастарға қолданылады. Азаматтық заң құжаттарының заңдық күшi өздерi күшiне енгiзiлгенге дейiн пайда болған қатынастарға бұл оларда тiкелей көзделген реттерде қолданылады.

2. Азаматтық заң құжаттары күшiне енгiзiлгенге дейiн пайда болған қатынастар бойынша ол өзi күшiне енгiзiлгеннен кейiн пайда болған құқықтар мен мiндеттерге қолданылады. Азаматтық заң құжаттары күшiне енгiзiлгенге дейiн жасалған шарт бойынша тараптардың қатынастары осы Кодекстiң 383-бабына сәйкес реттеледi.

5-бап. Азаматтық заңдардың ұқсастығына қарай қолданылуы

1. Осы Кодекстiң 1-бабындағы 1 және 2-тармақтарда көзделген қатынастар заңдармен немесе тараптардың келісімiмен тiкелей реттелмеген және оларға қолдануға келетiн әдет-ғұрып болмаған жағдайларда, мұндай қатынастарға, олардың мәнiне қайшы келмейтiн болғандықтан, азаматтық заңдардың ұқсас қатынастарды реттейтiн қалыптары қолданылады (заң ұқсастығы).

2. Аталған жағдайларда заң ұқсастығын пайдалану мүмкiн болмаса, тараптардың құқықтары мен мiндеттерi азаматтық заңдардың жалпы негiздерi мен мәнi және адалдық, парасаттылық пен әдiлеттiлiк талаптары негiзге алына отырып белгiленедi (құқық ұқсастығы).

6-бап. Азаматтық заң қалыптарының түсiнiлуi

1. Азаматтық заң қалыптары оларда айтылған сөздердiң дәлме-дәл мәнiне сәйкес түсiнiлуге тиiс. Заң қалыптарының текстiнде қолданылған сөздердi әртүрлi түсiну мүмкiн болған жағдайда Қазақстан Республикасы Конституциясының ережелерiне және азаматтық заңдардың осы тарауда, ең алдымен оның 2-бабында баяндалған негiзгi қағидаттарына сай келетiн түсiнiкке басымдық берiледi.

2. Азаматтық заң қалыптарының дәл мағынасын анықтау кезiнде, егер бұл осы баптың 1-тармағында баяндалған талаптарды бұрмаламайтын болса, ол күшiне енгiзiлген кездегi тарихи жағдайларды және оның сот тәжiрибесіндегі түсiнiлуiн ескеру қажет.

2017.27.02. № 49-VI ҚР Заңымен 7-бап жаңа редакцияда (бұр.ред.қара)

7-бап. Азаматтық құқықтар мен мiндеттердiң пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негiздерi

Азаматтық құқықтар мен мiндеттер Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген негiздерден, сондай-ақ азаматтар мен заңды тұлғалардың әрекеттерiнен пайда болады, өзгереді және тоқтатылады, өйткенi, осы әрекеттер азаматтық заңнамада көзделмегенiмен, олардың жалпы бастаулары мен мәнiне байланысты азаматтық құқықтар мен мiндеттердi туындатады.

Осыған сәйкес азаматтық құқықтар мен мiндеттер:

1) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шарттардан және өзге де мәмiлелерден, сондай-ақ азаматтық заңнамада көзделмегенімен, бірақ Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтiн мәмiлелерден;

2) Қазақстан Республикасы заңнамасының күшімен азаматтық-құқықтық салдарларға алып келетін әкiмшiлiк актілерден;

3) азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеген сот шешiмiнен;

4) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде тыйым салынбаған негiздер бойынша мүлiктi жасау, жою, сатып алу немесе оны иеліктен шығару, сондай-ақ мүлікке құқықтан бас тарту нәтижесiнде;

5) өнертабыстарды, өнеркәсiптiк үлгiлерді, ғылым, әдебиет және өнер туындыларын және зияткерлік қызметтiң өзге де нәтижелерiн жасау салдарынан;

6) басқа тұлғаға зиян келтiру салдарынан, сол сияқты басқа тұлға есебiнен мүлiктi негiзсiз сатып алу немесе жинау (негiзсiз баю) салдарынан;

7) азаматтар мен заңды тұлғалардың өзге де әрекеттерi салдарынан;

8) Қазақстан Республикасының заңнамасы азаматтық-құқықтық салдарлардың басталуын байланыстыратын оқиғалар салдарынан пайда болады, өзгереді және тоқтатылады.

2011.25.03. № 421-IV ҚР Заңымен 8-бап өзгертілді (бұр.ред.қара)

8-бап. Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру

1. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiне берiлген азаматтық құқықтарды, соның iшiнде өздерiн қорғау құқығын өз қалауынша пайдаланады.

2. Азаматтар мен заңды тұлғаларға тиесiлi құқықтардың жүзеге асырылмауы, заңнамалық актiлерде көзделген жағдайларды қоспағанда, бұл құқықтардың тоқтатылуына әкеп соқпайды.

3. Азаматтық құқықтарды жүзеге асыру басқа құқық субъектiлерiнiң құқықтарын және заңдармен қорғалатын мүдделерiн бұзбауға, айналадағы ортаға зиян келтiрмеуге тиiс.

4. Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiне берiлген құқықтарды жүзеге асырған кезде адал, парасатты және әдiл әрекет жасап, заңдардағы талаптарды, қоғамның адамгершiлiк қағидаттарын, ал кәсiпкерлер бұған қоса iскерлiк әдептiлiк ережелерiн сақтауға тиiс.

Бұл мiндеттi шарт арқылы алып тастауға немесе шектеуге болмайды. Азаматтық құқық қатынастарына қатысушылардың адал, парасатты және әдiл әрекет жасауы көзделедi.

2017.27.02. № 49-VI ҚР Заңымен 5-тармақ жаңа редакцияда (бұр.ред.қара)

5. Азаматтар мен заңды тұлғалардың басқа тұлғаға зиян келтiруге, құқықты өзге нысандарда теріс пайдалануға, сондай-ақ құқықты оның мақсатына қайшы келетiндей етiп жүзеге асыруға бағытталған әрекеттерiне жол берiлмейдi.

2017.27.02. № 49-VI ҚР Заңымен 6-тармақпен толықтырылды

6. Ешкім де өзінің теріс пиғылды мінез-құлқымен артықшылық алуға құқылы емес.

2017.27.02. № 49-VI ҚР Заңымен 7-тармақпен толықтырылды

7. Осы баптың 3-6-тармақтарында көзделген талаптар сақталмаған жағдайда сот адамға тиесілі оның құқығын қорғаудан бас тарта алады.

2013.03.07. № 125-V ҚР Заңымен 9-бап өзгертілді (бұр.ред.қара)

9-бап. Азаматтық құқықтарды қорғау

2016.08.04. № 489-V ҚР Заңымен (бұр.ред.қара); 2017.27.02. № 49-VI ҚР Заңымен (бұр.ред.қара) 1-тармақ жаңа редакцияда; 2020.25.06. № 346-VI ҚР Заңымен 1-тармақ өзгертілді (бұр.ред.қара)

1. Азаматтық құқықтарды қорғауды сот, төрелiк: құқықтарды тану; құқық бұзылғанға дейiн болған жағдайды қалпына келтiру; құқықты бұзатын немесе оның бұзылу қаупiн туғызатын әрекеттердің жолын кесу; мiндеттi заттай орындатуға ұйғарым шығару; залалдарды, тұрақсыздық айыбын өндiрiп алу; дау айтылатын мәмiленi жарамсыз деп тану және оның жарамсыздығы салдарын қолдану, маңызсыз мәміленің жарамсыздығы салдарын қолдану; моральдық зиянның өтемiн төлету; құқықтық қатынастарды тоқтату немесе өзгерту; мемлекеттiк басқару органының немесе жергiлiктi өкiлдi не атқарушы органның Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес келмейтiн актісін жарамсыз немесе қолдануға жатпайды деп тану; азаматқа немесе заңды тұлғаға құқықты иеленуіне немесе жүзеге асыруына кедергi келтіргені үшiн мемлекеттiк басқару органынан немесе лауазымды адамнан айыппұл өндiрiп алу арқылы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген өзге де тәсілдермен жүзеге асырады.

Заңды тұлғалардың моральдық зиянды өтетуге құқығы жоқ.

Қазақстан Республикасының тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңнамасында көзделген тұтынушының құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуы салдарынан оған келтірілген моральдық зиянды өтеу арқылы азаматтық құқықтарды қорғауды тұтынушылық дауларды сотқа дейінгі реттеу субъектілері жүзеге асыра алады.

2. Бұзылған құқықты қорғау үшiн өкiмет билiгi немесе басқару органына өтiнiш жасау, егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, құқық қорғау туралы талап қойып сотқа жолдануға кедергi жасамайды.

3. Заң құжаттарында арнайы көзделген реттерде азаматтық құқықтарды қорғау құқығы бұзылған адамның тiкелей iс жүзіндегі немесе заңдық әрекеттерiмен жүзеге асырылуы мүмкiн (өзiн-өзi қорғау).

4. Құқығы бұзылған адам, егер заң құжаттарында немесе шартта өзгеше көзделмесе, өзiне келтiрiлген залалдың толық өтелуiн талап ете алады.

Құқығы бұзылған адам жасаған немесе жасауға тиiстi шығыстар, оның мүлкiнiң жоғалуы немесе зақымдануы (нақты нұқсан), сондай-ақ сол адамның құқығы бұзылмаған болса, дағдылы айналым жағдайында оның алуына болатын, бiрақ алынбай қалған табыстары (айрылып қалған пайда) залалдар деп түсiнiледi.