Жеке еңбек қызметіне көмектесу және оны қолдау еңбек рыногының белсенді саясатының маңызды құралы болып табылады. Адам соларға сүйене отырып, өзінің бизнес-жоспарын құра алатын құзыретті консультациялық ұйымдар құру қажет. Консультациялар ұйым тұжырымдамасының экономикалық перспективасына сараптау бағасын беруге тиіс. Консультанттардың қызметі ұйымның табысына қарай төленетіні маңызды тұсқа айналуға тиіс. Бұл ретте мемлекеттік консультациялық қолдау бірте-бірте кәсіпкерлерді жеке меншік экономикалық консультациясына көшіруі тиіс.
5. Ішкі еңбек рыногын қорғау
Ішкі еңбек рыногын қорғау мақсатында шетелдік жұмыс күшін әкелуге квота белгілеу көзделеді. Түйінді міндеттер қатарында: шет елдермен қоныс аударушылардың уақытша болатын елдерінде олардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды, сондай-ақ оралғаннан кейін олардың құқықтарын қамтамасыз етуді көздейтін тиісті келісімдер жасасу арқылы жұмыс күшінің иммиграциясы мен эмиграциясын реттеу; заңсыз еңбек миграциясын тыю және иммиграциялық бақылауды ұйымдастыру белгіленді.
Қазіргі уақытта шетелдік жұмыс күшін әкелуді лицензиялау елдегі инвестициялық жобаларды іске асыру кезінде жергілікті кадрларды ұтымды пайдалану проблемасын толық шешпей отыр. 2000 жылы саны 7 мың адам болатын шетелдік жұмыс күшін әкелу көзделіп отыр. Сонымен қатар, оларды заңсыз әкелу орын алуда, олар кейбір бағалаулар бойынша заңды түрде әкелінетін көлемнен асып түседі. Қазақстан Республикасының Үкіметі республикада пайдаланылатын шетелдіктердің санын кезең-кезеңімен қысқартудың және оларды жергілікті жұмыс күшімен ауыстырудың тетігін әзірлейді, Қазақстанға шетелдік жұмыс күштерін әкелуге шек қойылатын кең таралған кәсіптердің тізбесін белгілейді.
6. Шағын несиелер
Шағын несиелендіру бағдарламасын Қазақстанның бүкіл аумағында тарату жоспарлануда. Басым тәртіппен - тоқыраған және экономикалық апатқа ұшыраған ауылдық аудандарға қолданылады. Несиелендiру тетiгi оңайлатылады. Несие алу шарттары өзгертiлдi.
Шағын несиелердi қайтару мерзiмдерi қызмет түрiне қарай белгіленетiн болады. Сауда және коммерциялық қызмет ұйымдастыруға - 3 ай, халық тұтынатын тауарлар шығаруды және халыққа қызмет көрсетудi ұйымдастыруға 6 ай, маусымдық ауыл шаруашылығы өндiрiсiне - 9 ай, мал шаруашылығына - 12 ай.
Несиелердi оларға қызмет көрсетумен байланысты шығыстарды жабуды қамтамасыз ететiн ең төменгi пайызбен беру көзделедi. Шағын несие алуға жұмыссыздар қатарындағы азаматтар өз бетiмен жұмыс iстеп, өз iсiн дамытуға ниет бiлдiрген адамдар үмiткер болуға тиiс. Сондай-ақ, шағын несиелендiру үшiн адамдар топтарына да несие берiледi. Мұндай топтарға бiрiгу несие ресурстарын неғұрлым тиiмдi пайдалануға және қайтарымдылығы үшiн жауапкершiлiктi қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi. Шағын несие сомалары АҚШ 100 долларынан 400 долларына дейінгi ауқымда сараланады.
Шағын несиелендiру бағдарламасын инвестициялар мен ерiктi қайырымдылықтар есебiнен қаржыландыру көзделедi. Барлық халықаралық қаржы институттарының және шағын несиелендiру жөніндегі пилоттық жобаларды жүзеге асыратын донор елдердiң практикасы талданатын болады.
7. Қоғамдық жұмыстар
Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруда жол құрылысын дамыту, жол жөндеу, ағаш отырғызу, инфрақұрылымды (коммуналдық жүйе, телефондандыру және т.б.) дамыту бағдарламалары басым бағыт алады.
2000-2002 жылдары барлығы 295,1 мың адам қоғамдық жұмыспен айналысатын болады.
Төменде аймақтар шегiнде қоғамдық жұмыстарға жiберiлетiн адамдар саны туралы болжамды деректер келтiрiледi:
8. Бағдарламаның орындалуын құқықтық қамтамасыз ету
Кедейлiк, жұмыссыздық және жұмыспен қамту мәселелерi жөнiнде нормативтiк құқықтық актiлер әзiрленедi, сондай-ақ қолданылып жүрген заңнамаға және өзге де нормативтiк құқықтық кесiмдерге өзгерістер мен толықтырулар енгiзiлетiн болады.
Қазақстан Республикасының заңнамалық кесiмдерi:
жұмысқа орналасуға жәрдемдесу және жұмыссыздарға әлеуметтiк көмек көрсету мәселелерi жөнiнде;
республикада бiрыңғай мемлекеттік жұмыспен қамту қызметiн құру мақсатында "Мемлекеттік жұмыспен қамту қызметiн ұйымдастыру туралы" 1948 жылғы № 88 ХЕҰ Конвенциясын бекіту жөнiнде;
"Мемлекеттік сатып алу туралы" Қазақстан Республикасының Заңына мүгедектердi және бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеп жүрген адамдарды жұмыспен қамтамасыз ету жөнiнде жағдай жасауды көздейтiн толықтырулар енгізу жөнiнде;
инвестициялар мен жер қойнауын пайдаланушылардың қазақстандық кадрларды даярлап шығаруды жүргiзу мiндеттерi бөлiгiнде "Шетелдiк инвестициялар туралы" , "Жер қойнауы мен жер қойнауын пайдалану туралы", "Мұнай туралы" заңнамалық кесiмдерiне толықтырулар енгізу жөнiнде;
еңбек процесiнде адамның қауiпсiздiгiн, денсаулығын және еңбекке қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ету жөнiнде;
алушылардың табысын ескере отырып арнаулы мемлекеттік жәрдемақыларды төлеудiң атаулылығын күшейту үшiн "Қазақстан Республикасындағы арнаулы мемлекеттік жәрдемақы туралы" Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөнінде.
Заңдарға қосымша нормативтiк кесiмдер:
аз қамтамасыз етілген азаматтарға арналған шағын несиелендіру, жеке кәсіпкерлікті дамыту жүйесін енгізу жөнінде;
ішкі еңбек рыногын қорғау үшін жұмыс берушілердің шетелдік жұмыс күшін жұмысқа қабылдауды квоталау жөнінде;
қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру жөнінде;
белгілі тұрағы жоқ адамдарға арналған әлеуметтік бейімдеу орталықтарын құру жөнінде қабылданады.
9. Бағдарламаның орындалуын ақпараттық қамтамасыз ету
Бағдарламаны ақпараттық қамтамасыз ету мақсатында:
халықты бұқаралық ақпарат құралдары арқылы бос жұмыс орындары туралы тұрақты хабардар ету;
жұмысқа орналастыру, еңбек және жұмыспен қамту туралы заңнама мәселелері жөнінде азаматтармен консультациялар жүргізу;
еңбек рыногындағы ахуал, жұмысқа орналастыру, қайта оқыту және кәсіптік бағдар беру, жұмыссыздардың біліктілігін арттыру мүмкіндігі туралы ақпараттық-анықтамалық және статистикалық материалдардың сапасын және оған халықтың қол жетімділігін арттыру;
Бағдарламаның іске асырылу барысын бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау;
кедейлік және жұмыссыздық проблемалары жөнінде теледидар мен радиохабарларда сөз сөйлеулер ұйымдастыру, баспасөз конференцияларын өткізу жөнінде шаралар қабылданатын болады.