Қазақстан Республикасының
Бухгалтерлiк есеп жөнiндегi
Ұлттық комиссиясының
1996 жылғы 14 қарашадағы
N 4 қаулысымен бекiтiлдi
Осы редакция ҚР Қаржы министрінің 2002 жылғы 30 қарашадағы N 593 бұйрығымен енгізілген өзгерістеріне дейін қолданылды
Бухгалтерлiк есепке алудың 14 стандарты
Шаруашылық серiктестiктерiне тәуелдi
инвестициялардың есебi
Қызмет ету мақсаты мен аясы
1. Бұл стандарттың мақсаты шаруашылық серiктестiктерiне тәуелдi инвестицияларды есептеу тәртiбiн айқындау болып табылады.
2. Стандартты инвестицияланатын субъект акцияларына дауыс берушiлердiң жиырма проценттен астамына ие болған инвесторлар қолданады және бұл ретте ол айтарлықтай ықпалға ие.
Айқындама
3. Тәуелдi шаруашылық серіктестiктерi - бұл, инвестордың айтарлықтай ықпалында болатын және оның шаруашылық серiктестiгiмен де, бiрге бақылау жасайтын заңды тұлғасымен де еншiлес болып табылмайды.
4. Маңызды ықпалы - инвестицияланатын субъектiнiң қаржы және басқа саясаты бойынша, оның бақылауынсыз мүмкiн емес, шешiм қабылдауға қатысу құқы.
5. Бақылау - инвестицияланатын субъектiнiң оның қызметiнен пайда түсiру мақсатымен қаржы және басқа саясатын айқындау құқы.
6. Шаруашылық серiктестiктермен еншiлес - бұл, басқа (негiзгi) серiктестiктердiң бақылауында болатын серiктестiк.
7. Үлестiк қатысу әдiсi - инвестициялар сатып алу кезiнде олардың құнын инвестордың тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң таза активтерiндегi өзгерiстердi мойындау үлестiк мүмкiндiгi бойынша олардың бағасын сатып алу бағасы бойынша одан ары арттырып (кемiтiп) көрсететiн есептеу әдiсi. Инвестордың таза пайдадағы үлесiн тәуелдi шаруашылық серiктестiктiң қаржы-шаруашылық қызметтерiнiң нәтижелерi туралы есебiнде табыс (шығыс) ретiнде мойындалады.
8. Бағалау әдiсi - инвестицияны сатып алу кезiнде сатып алу бағасы бойынша көрсетiлетiн есептеу әдiсi. Инвестициядан түсетiн түсiм инвестордың қаржы-шаруашылық нәтижелерi туралы есебiнде, сатып алу күнiнен кейiн пайда болған тәуелдi шаруашылық серiктестiгiнiң таза табыстан жинақталған жалпысының тиiстi дивидендтерi мөлшерiнде мойындалады.
Шоғырландырылған қаржылық есептеме
9. Инвестициялар тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнде үлестiк қатысу әдiсi бойынша шоғырландырылған қаржылық есептемеде ескерiледi, мына жағдайлардан басқа, егер:
1) инвестициялар таяу арада оны сату мақсатымен алынса;
2) тәуелдi шаруашылық серiктестiктерi оның қаржыларын инвесторға беру қабiлетiн айтарлықтай төмендететiн, ұзақ мерзiмдi қатаң шектеу жағдайында әрекет етсе.
10. Тәуелдi шаруашылық серiктестiктерi одан ары тәуелдi шаруашылық серiктестiгi анықтамасына сәйкес келмейтiн күннен бастап, инвестициялар есептеме саясатының бухгалтерлiк есептеме стандарттың 8 "Қаржы инвестицияларының есептемесiне сәйкес ұзақ мерзiмдi инвестициялық есептеме бойынша есепке алынады.
Жекелеген қаржылық есептеме
11. Жеке қаржылық есептеме жасаған инвестор өздерiнiң тәуелдi шаруашылық серiктестiктерi туралы шоғырланған қаржылық есептеме жасау кезiндегi мәлiметтi де көрсетуi керек.
12. Инвестордың жеке қаржылық есебiне енгiзiлген, шоғырланған қаржылық есептi құрамайтын тәуелдi шаруашылық инвестицияларда мыналар ескерiледi:
1) үлестiк қатысу әдiсi, не болмаса құндық әдiс (құндық әдiспен, тәуелдi шаруашылық серiктестiктерi ұзақ мерзiмдi қатаң шектеу жағдайында әрекет ететiн тәуелдi шаруашылық серiктестiктерi немесе таяу арада сату мақсатымен алынған инвестициялар).
2) сатып алу құны бойынша немесе құнын қайта бағалау есебi бойынша немесе ұзақ мерзiмдi инвестицияларды (Қараңыз: БЕЖ 8 "Қаржы салымдарының есептемесiн")
есептеу бойынша қабылданған есептеу саясатына сәйкес сатып алу және ағымдағы бағалардың ең аз көрсеткiшi бойынша қайта бағаланады.
Үлестiк қатысу әдiсi
13. Үлестiк қатысу әдiсiн қолдану кезiнде инвестицияның тепе-теңдiк құны тәуелдi шаруашылық серiктестiгi инвесторының таза табыс (шығын) күйiндегi үлесiн мойындау бөлiгiнде артады және табыс (шығын) ретiнде танылады.
14. Тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң жинақталған таза табысының жалпы сомасының тиiстi дивидендтерi инвестициялардың тепе-теңдiк құнын кемiтедi.
15. Тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң активтерiн қайта бағалауға байланысты инвестордың үлесiнiң өзгеруi инвестицияның тепе-теңдiк құнын арттырады (кемiтедi) және жеке капитал бөлiгiнде көрiнiс табады.
16. Егер инвестордың үлесi тәуелдi шаруашылық серiктестiгiнiң шығынында инвестицияның тепе-теңдiк құны тең болып немесе асып түссе, мұндай шығындарды одан ары есептеу жүргiзiлмейдi. Инвестициялар нөлдiк құн бойынша көрсетiледi.
17. Инвестор тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң таза пайдасында өзiнiң үлестiк қатысуымен көрiнiс табуын, 16 тармаққа сәйкес есепке алынбаған таза пайда үлесi таза шығын үлесiне тең болғанда қайта жүзеге асыра алады.
Құндық әдiсi
18. Құндық әдiстi қолдану кезiнде инвестор инвестицияларды сатып алу құны бойынша көрсетедi. Инвестициялардан түсетiн түсiмдер инвестордың қаржы-шаруашылық қызметтерiнiң нәтижелерi туралы есебiнде тәуелдi шаруашылық серiктестiгiнiң сатып алынған күннен кейiн пайда болып, жинақталған таза табыстың жалпы сомасының тиiстi дивидендтерi көрсетiледi.
19. Инвестицияның тепе-теңдiк құнының үнемi төмендеуi бухгалтерлiк есеп стандартының 8 "Қаржылық инвестицияларды есептеуге" сәйкес әр инвестиция бойынша жеке көрсетiледi.
Ашу
20. 11, 12 параларға сәйкес талап етiлетiн түсiнiктемеге қосымша ашып көрсетудi қажет етедi.
1) инвестор айтарлықтай ықпал ететiн және онда үлестiк қатысы бар iрi тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң тiзiмi;
2) тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң инвестицияларын есептеу үшiн пайдаланылған әдiстер;
3) тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң үлестiк қатысу әдiсiмен есептелген инвестициялар тепе-теңдiктiң жеке бабымен ұзақ мерзiмдi инвестиция ретiнде ашып көрсетiледi.
21. Тәуелдi шаруашылық серiктестiктерiнiң таза табысының (шығындық) үлесi инвестордың қаржы шаруашылық қызметтерiнiң нәтижелерi туралы есебiнде көрсетiледi.
Төтенше жағдайлардағы немесе өткен мерзiмдерге өзгертулер енгiзiлсе инвестордың үлесi жеке ашып көрсетiледi.
Күшiне ену мерзiмi
22. Осы бухгалтерлiк есепке алу стандарты 1998 жылғы 1 қаңтардан бастап күшiне енедi.
