Қазақстан Республикасының балық шаруашылығын дамытудың 2004-2006
жылдарға арналған бағдарламасын бекіту туралы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 29 желтоқсандағы № 1344 қаулысы
(ҚР Үкіметінің 03.12.04 ж. № 1259 қаулысымен енгізілген өзгерістерімен)
Қазақстан Республикасы Үкіметінiң 2000 жылғы 5 қыркүйектегi № 903 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінiң 2003-2006 жылдарға арналған Бағдарламасын iске асыру жөніндегі iс-шаралар жоспарына сәйкес және елдің балық шаруашылығын одан әрi дамыту, балықтың құнды түрлерiн сақтау әрi дамыту және балық қорларын тиiмдi пайдалану үшiн жағдай жасау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді:
1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының балық шаруашылығын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған бағдарламасы бекітілсiн (бұдан әрi - Бағдарлама).
2. Мемлекеттік органдар Бағдарламада көзделген iс-шаралардың орындалуын қамтамасыз етсiн.
3. Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі жыл сайын 1 ақпанға және 1 тамызға Бағдарламаның орындалу барысы туралы ақпаратты Қазақстан Республикасының Үкіметіне ұсынсын.
4. Осы қаулының орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінiң орынбасары - Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрi А.С.Есiмовке жүктелсін.
5. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап күшiне енедi.
Қазақстан Республикасының
| Премьер-Министрі | Д.К. Ахметов |
Үкіметінің
2003 жылғы 29 желтоқсандағы
№ 1344 қаулысымен
бекітілген
Қазақстан Республикасының Балық шаруашылығын
дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған
бағдарламасы
1. Бағдарлама паспорты2. Кiрiспе3. Балық шаруашылығы саласының қазiргi жай-күйiн талдау4. Бағдарламаның мақсаты мен мiндеттерi5. Бағдарламаны iске асырудың негізгi бағыттары мен тетігі 5.1. Заңнамалық базаны жетілдіру 5.2. Балық ресурстарын қорғау және балық шаруашылығымелиорация жұмыстары
5.3. Республика су айдындарында балық қорларын жасандытүрде ұдайы молайту
5.4. Балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету6. Оларды қаржыландырудың қажеттi ресурстары мен көздерi7. Бағдарламаны iске асырудан күтiлетiн нәтиже8. Бағдарламаны iске асыру жөніндегі iс-шаралар жоспары Атауы Қазақстан Республикасының балық шаруашылығындамытудың 2004-2006 жылдарға арналған
бағдарламасы
Әзiрлеу үшін Қазақстан Республикасы Үкіметінiң 2000 жылғы 5 негiздеме қыркүйектегi № 903 қаулысымен бекітілгенҚазақстан Республикасы Үкіметінiң 2003-2006
жылдарға арналған Бағдарламасын iске асыру
жөніндегі iс-шаралар жоспары (7.5.18-тармағы)
Негiзгi әзiрлеуші Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығыминистрлігі
Бағдарламаны 2004-2006 жылдар іске асыру мерзiмi Бағдарламаның Басты мақсаты - елдiң балық шаруашылығын дамыту, мақсаты балықтың құнды түрлерiн сақтау әрi дамыту жәнебалық қорларын ұтымды пайдалану үшiн жағдай
жасау
Бағдарламаның Қойылған мақсаттарға сәйкес Бағдарламаның бiрiншi мiндеттepi кезектегi мiндеттерi - қазiргi заман жағдайындабалық шаруашылығын тиiмдi дамыту үшiн нормативтiк
құқықтық базаны жетiлдiру;
балық шаруашылығы саласын басқарудың тиiмдi
жүйесiн құру;
Қазақстан Республикасы су айдындарының балық
қорларын қорғаудың, ұдайы молайтудың тиiмдi
жүйесiн қалыптастыру;
балық шаруашылығы су айдындарындағы балықтардың
құнды түрлерiнiң кәсiпшілік қорларын қалыптастыру
әрi толықтыру және көл-тауар шаруашылықтарын
дамыту үшiн жағдай жасау;
балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету.
Бағдарламаны Бағдарламаны iске асыруға 2004-2006 жылдары қаржыландыру республикалық бюджет есебiнен 1 302,8 млн.теңге көлемі мен қаражат көзделедi, оның iшiнде 2004 ж.- 630,4 көздері млн.теңге; 2005 ж. - 330,2 млн.теңге; 2006 ж.- 342,2 млн.теңге. Сондай-ақ Бағдарламаны
жергiлiктi бюджеттер, табиғат пайдаланушылар,
халықаралық қаржы институттары қаражаттары
есебiнен қаржыландыру көзделеді.
Күтілетін түпкі Қазақстан Республикасы балық шаруашылығы су нәтижелер айдындарының балық қорларын молайтуды;Қазақстан Республикасы балық шаруашылығы су
айдындарында балық өндiру көлемiн 1998-2001
жылдардағы 36,1 мың тоннадан 2006 жылы 51,7 млн.
тоннаға дейiн ұлғайтуды;
балық шаруашылығы саласын мемлекеттік басқарудың
тиiмдi жүйесiн құруды қамтамасыз ету көзделеді.
"Қазақстан Республикасының балық шаруашылығын дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған салалық бағдарламасы" "Қазақстан Республикасы ?кіметінің 2003-2006 жылдарға арналған Бағдарламасын iске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінiң 2000 жылғы 5 қыркүйектегi № 903 қаулысына сәйкес әзiрлендi.
Соңғы жылдары қаржыландырудың жетiспеуiмен және ел экономикасын реформалаумен байланысты басқа да бiрқатар себептермен байланысты және осыған байланысты республика балық шаруашылығының күрт құлдырауына байланысты, сондай-ақ балық өнiмдерiне сұраныстың өсуiне байланысты балық шаруашылығын дамыту перспективаларын айқындау үшiн балық ресурстарын қалпына келтiру, оларды тұрақты пайдалану жөнiнде кiдiрiссiз шаралар қабылдау қажеттiлiгi туындайды.
Балық шаруашылығы су айдындарының едәуір қоры, ұдайы молайту мақсатындағы қазiргi кәсiпорындар, балық аулаумен және балық өнiмдерiн қайта өңдеумен айналысатын жеке және заңды тұлғалар бұл үшiн база болып табылады.
2004-2006 жылдар кезеңiнде Бағдарламада балықтардың негiзгi кәсіпшілік түрлерiн өндіру түрлерін ұлғайту және балықтардың сирек кездесетiн түрлерінің тектік қорын сақтау, Қазақстан Республикасы су айдындарының балық қорларын сақтау әрі тұрақты пайдалану жөнінде шұғыл шаралар қабылдауды, балық шаруашылығын мемлекеттік басқарудың тиiмдi жүйесiн құру және саланың нормативтік құқықтық базасын жетілдiру көзделедi.
3. Балық шаруашылығы саласының қазiргi жай-күйiн талдау
Жоспарлы экономика кезiнде Қазақстанда балық шаруашылығы халық шаруашылығының ең жоғары дамыған салаларының бiрi едi. 1991 жылы балық аулау мен балық өнiмдерi өндiрiсiнiң жалпы көлемi 80 мың тоннадан астамды, оның iшiнде тоғандық - 8,8 мың тоннаны құрады. Барлық облыстарда балық зауыттары мен балық комбинаттары, ал Жайық-Каспий бассейнінде, Балқаш және Алакөл көл жүйелерiнде өндiрiстік бiрлестiктерi құрылды.
Елдiң балық шаруашылығы негiзiн құрамына Каспий мен Арал теңiзiнiң, Балқаш-Iле балық кәсiпшiлiгi бассейнiнiң, Бұқтарма, Қапшағай, Шардара су қоймаларының, Алакөл көлдер жүйесiнiң едәуiр акваториясын және жалпы алаңы 3 млн. гектардан астам басқа да су айдындары енетiн су айдындарының балық шаруашылығы қоры құрайды.
Нарық экономикасына көшудің бастапқы кезеңiнде елде қалыптасқан ауыр экономикалық жағдай балық шаруашылығы саласына да әсер еттi. Балық шаруашылығы министрлігі одан кейiн тиiстi комитет таратылғаннан кейiн саланы қаржыландыру, әсiресе балық қорларын ұдайы молайту әрі қорғау жөніндегі көлемi қысқартылды. 90-жылдардың басымен салыстырғанда балық аулау көлемi үш есе азайды (1-кecтe). Сонымен бiр мезгілде бекiре балықтарының қорлары 9 есе азайды. Оның бiр түрi - шип өзiнiң кәсiпшілiк маңызынан айрылды. Бұрын жоғары кәсiпшiлiк маңызы болған басқа түрлерi жойылу қаупi төнгендiктен, Қазақстанның Қызыл кiтабына енгiзiлдi.
Балық шаруашылығының тұтас бiр бағыты - тауарлық балық шаруашылығы өмiр сүруден қалды.
Мұндай жағдай белгiлi бiр дәрежеде балық шаруашылығы саласында нысаналы мемлекеттік саясаттың болмауынан, балық шаруашылығын мемлекеттік басқарудың ыдыраңқылығынан туындады.
Мысалы, балық шаруашылығын ұдайы молайту және реттеумен Орман, балық және аңшылық шаруашылығы комитетi, балық қорларын мемлекеттік бақылаумен және оларды қорғаумен бұрынғы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі айналысса, ал балық ресурстарын қайта өңдеу бұрынғы Экономика және сауда министрлігінiң қарауында болды.
Мұның өзi балықты заңсыз аулау әрі оның контрабандасына ықпал еттi. Осыған байланысты халықты балық өнiмдерiмен қамтамасыз ету көлемi едәуiр азайды. Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының Тағам институты ұсынған халықтың жан басына шаққанда балық тұтынудың жылына 14 кг нормасы кезiнде осы көрсеткiш бұрын 10 кг-ға жетсе, қазiргi уақытта жылына 4,3 кг-ға дейiн жеттi. Өнiмнiң бұл түрiн толықтыру үшiн соңғы жылдары республикаға балық пен балық өнiмдерiнiң едәуiр саны импортталуда, ал республикада балық өндiру мен молайтудың қолда бар мүмкiндiктерi толық пайдаланылмауда.
Бұл ретте импортталатын балық өнiмiнiң көлемi өсу үрдiсiне ие. 1995-2001 жылдар кезеңiнде балық өнiмдерiнiң импорты экспорттық беруден 9,3 мың тоннаға асып түстi, ал ақшалай түрде 11 млн. АҚШ доллары, ал 1995-2000 жылдар кезеңiнде балық өнiмдерiнiң экспорты жылына 15,9 - 18,2 мың тонна құрады. 2001 жылы балық өнiмдерi экспорты 25,5 мың тоннаға жетiп, өстi, бұл ақшалай түрде 19,8 млн. АҚШ долларын құрайды, ал республикадағы балық аулау мен өндiрудi ұлғайту мүмкiндiктерi толық пайдаланылмауда.
Қазақстанда балық аулаудың жылдар бойынша серпiнi
№ Негізгі балық шаруашылығы Р/с су айдындары | Жылдар (мың тонна) | |||||
1975 | 1980 | 1986 | 1990 | 1995 | 2000 | |
1 Жайық-Каспий бассейнi, барлығы, соның iшiнде бекiре балықтары | 59,4 8,2 | 50,3 8,1 | 39,3 5,9 | 43,8 1,9 | 26,7 0,57 | 21,6 0,25 |
2 Балқаш-Iле бассейнi | 12,6 | 12,4 | 11,8 | 11,0 | 6,6 | 3,3 |
3 Қапшағай су қоймасы | 0,6 | 0,8 | 1,3 | 1,1 | 0,54 | 0,7 |
4 Алакөл көл жүйесi | 4,7 | 3,0 | 2,5 | 2,1 | 1,4 | 0,9 |
5 Бұқтарма су қоймасы | 12,7 | 8,5 | 7,5 | 7,9 | 6,0 | 9,3 |
6 Шульба су қоймасы | - | - | 0,01 | 0,01 | 0,06 | 0,15 |
7 Шардара су қоймасы | 1,8 | 1,7 | 1,8 | 2,5 | 1,6 | 0,36 |
8 Арал теңiзi | 8,2 | 9,0 | 8,6 | 0,2 | - | 0,3 |
Жиыны 100,0 85,7 72,8 68,6 42,8 36,7 | ||||||
Балық шаруашылығы су айдындарының көпшiлiгiнде коммерциялық тұрғыдан
неғұрлым құнды балық түрлерiн (сазан, ақ амур, көксерке, жерех) iрiктеп
алып қою жүруде. Нарық құны неғұрлым төмен түрлерi (плотва, вобла және
т.б.) орташа есеппен оларды аулауға бекiткен лимиттердің 30-50% дейiн
игеріледi.
90 жылдар басына дейiн бөлiнген лимиттердiң 70-80% дейiн игерiлетiн,
соңғы жылдары орташа есеппен бекітілген лимиттердiң 50% аспайтыны
игерiледi, ал кейбір су айдындары бойынша тек 30% ғана (2-кесте).
Кәсiпшілiк балықтардың табиғи түрде ұдайы молаюы үшiн жағдайларды
қамтамасыз еткен ағындар мен балық жүретiн арналардың тиiстi жай-күйi
болмағандықтан, iрi балық шаруашылығы су айдындарының қолайсыз жағдайын
ескере отырып, оларда балық шаруашылығы мелиорация iс-шаралары кешенiн
жүргiзу қажеттiлiгi туындады, бұл республикалық бюджеттен едәуiр қаржы
қаражатын бөлудi ұйғарады.
1992 жылдан бастап Жайық-Каспий бассейнiн қоспағанда, республиканың
iрi су айдындарында балық шаруашылығы мелиорациясы жүргiзiлмедi (2002
жылы республикалық бюджеттен 111,2 млн.теңге бөлiндi).
80 жылдардан бастап республикада орташа және шағын көлдер базасында
оларға балық жiберудi дайындау жөніндегі жұмыстар кешенiн жүзеге асырумен
бiрге көл-тауар балық шаруашылықтарын (КТБШ) құру жөніндегі iс-шаралар
жүргiзiлдi. 1986 жылға қарай құрылған жалпы ауданы 41,8 мың гектар 11
КТБШ-ның 10 жұмыс iстеп тұрғандар қатарына қосылды.
Келесi кезеңде балық шаруашылықтарын және шабақ өндiру көлемiнiң
қысқартылуына байланысты КТБШ өмiр сүруден қалды. Қазiргi уақытта балық
шаруашылықтарында балық салу материалдары өндiрiсiн ұлғайту жөнiнде
iс-шаралар көзделуiне байланысты КТБШ қызметiн қалпына келтiруге
мүмкiндiк туды.
Келесi кезеңде балық шаруашылығын мемлекеттік басқару функцияларын
жүзеге асыру үшiн "Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі
Балық шаруашылығы комитетiнiң кейбір мәселелерi" Қазақстан Республикасы
Үкіметінiң 2003 жылғы 18 шiлдедегi № 714 қаулысына сәйкес Қазақстан
Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінiң Балық шаруашылығы комитетi
құрылды.
Саладағы табиғи су айдындарына балық жiберу үшiн 10 балық питомнигi
мен уылдырық шашу-балық өсiру шаруашылықтары құрылды әрi жұмыс iстеуде.
Барлық балық шаруашылықтарының шабақтар өсiру жөніндегі жобалық қуаты
140,86 млн. дана құрады. Бір жасқа жетпеген шабақтарды су айдындарына
жiберу 60 млн. данаға дейін жетті, ал сиг балықтарының личинкаларын
өндіру 70-80 млн. данаға дейін жетті.
Қазақстанда балық аулаудың және лимиттердi игерудiң жылдар
бойынша серпiнi
№ Р/с | 1990 1995 1998 | ||||||||
Ли. мит | Нақ. ты | % | Ли. мит | Нақ. ты | % | Ли. мит | Нақ. ты | % | |
1 Жайык-Каспий бассейні | 50,4 | 43,8 | 86,9 | 51,2 | 26,6 | 51,9 | 49,4 | 27,2 | 55,0 |
2 Балқаш-Іле бассейнi | 11,2 | 11,0 | 98,2 | 12,0 | 6,6 | 55,0 | 10,7 | 3,5 | 32,7 |
3 Қапшағай су қоймасы | 1,2 | 1,1 | 91,6 | 1,28 | 0,54 | 42,1 | 1,1 | 0,55 | 50,0 |
4 Алакөл көл жүйeci | 1,5 | 2,1 | 140,0 | 3,1 | 1,4 | 45,1 | 4,4 | 0,53 | 12,0 |
5 Бұқтарма су қоймасы | 6,8 | 7,9 | 116,1 | 14,3 | 6,0 | 41,9 | 13,6 | 5,6 | 41,0 |
6 Шульба су қоймасы | - | 0,01 | - | 0,2 | 0,006 | 30,0 | 0,33 | 0,09 | 27,1 |
7 Шардара су қоймасы | 1,7 | 2,5 | 147,0 | 2,8 | 1,6 | 57,1 | 0,6 | 0,4 | 66,6 |
8 Арал теңізі | - | - | - | 0,54 | - | - | 0,86 | 0,15 | 17,4 |
Жиыны 72,8 68,6 94,2 85,4 42,8 50,1 81,4 38,0 46,6 | |||||||||
таблицаның жалғасы
№ Р/с | 1999 2000 | |||||
Ли- мит | Нақ- ты | % | Ли- мит | Нақ- ты | % | |
1 Жайық-Каспий бассейні | 48,1 | 24,9 | 51,7 | 46,4 | 21,6 | 46,5 |
2 Балқаш-Іле бассейнi | 11,3 | 4,5 | 39,8 | 10,0 | 3,3 | 33,0 |
3 Қапшағай су қоймасы | 0,97 | 0,45 | 46,0 | 0,8 | 0,7 | 87,5 |
4 Алакөл көл жүйeci | 1,68 | 0,76 | 47,5 | 4,8 | 0,9 | 18,7 |
5 Бұқтарма су қоймасы | 11,4 | 7,7 | 67,5 | 10,0 | 9,3 | 93,0 |
6 Шульба су қоймасы | 0,3 | 0,15 | 50,0 | 0,33 | 0,15 | 45,4 |
7 Шардара су қоймасы | 0,47 | 0,2 | 42,5 | 0,3 | 0,36 | 120 |
8 Арал теңізі | 0,94 | 0,2 | 21,2 | 1,1 | 0,3 | 27,0 |
Жиыны 75,1 38,8 51,6 73,8 36,7 49,7 | ||||||
1998 жылы Жайық өзенiнiң сағасында әрқайсысының қуаты бекіре
балықтарының 3 млн. шабақ болатын екі бекіре балық зауыты iске қосылды.
Жұмыс істеп тұрған ұдайы молайту мақсатындағы мемлекеттік
кәсіпорындар күрделi жөндеудi, қайта жаңартуды және жаңғыртуды талап
етедi, өйткені мемлекеттік бюджеттен бөлiнетiн қаражат балық шабақтарын
өсiру жөнiндегі технологиялық процестерді ғана қамтамасыз етті.
Балық шаруашылығы жұмыстары Бұқтарма, Қапшағай, Шардара су
қоймаларында, Жайық-Каспий бассейнiнде, Солтүстiк Қазақстан, Қостанай,
Қарағанды, Павлодар облыстарында жүргізілуде.
Бағдарламада балық шаруашылығы жұмыстарына арналған қаржылық
қаражатты 1,5 есе арттыру көзделеді, бұл 247 млн.теңге құрайды, сондай-ақ
ұдайы молайту мақсатындағы кәсіпорындарды материалдық-техникалық
қамтамасыз етуге 91 млн. теңге мөлшерiнде.
Қазіргі уақытта бекiре және басқа балықтың құнды түрлерiн жерсіндіру
мен тауарлық өсiру жүргiзілмейді.
Қазiргі ерекше қорғалатын табиғи аумақтар Қызыл Кiтаптағы балық
түрлерiн қорғау, оларды зерттеу мен санын қалпына келтірудi толық
қамтамасыз етпейдi. Осыған байланысты балық ресурстарын қорғау, зерттеу
және қалпына келтіру жөніндегі ерекше қорғалатын табиғи аумақтар құру
қажет.
Бұдан басқа сирек кездесетiн балықтар түрлерін жасанды түрде өсiру
биотехнологиясын, сондай-ақ ғылыми-зерттеу мақсаттаpы үшін сирек
кездесетін балықтар түрлерiн шектеулі алып қоюға жеңілдiкті құқық беру
тетiгiн әзірлеу әрi жетiлдiру қажет.
Қазiргi уақытта балық қорларын пайдалану мен қорғау жөніндегі
қоғамдық қатынастар "Жануарлар дүниесiн қорғау, молайту және пайдалану
туралы" Қазақстан Республикасының 1993 жылғы 21 қазандағы Заңымен,
Қазақстан Республикасы Yкіметінің 1996 жылғы 4 желтоқсандағы № 1480
қаулысымен бекітілген "Қазақстан Республикасындағы балық аулау және басқа
да су жануарларын аулау ережесіне", Қазақстан Республикасы Министрлер
Кабинетінің 1995 жылғы 5 сәуiрдегі 414 қаулысымен бекітілген "Балық
шаруашылығы су айдындарын бекіту, пайдалану және қорғау ережесіне" сәйкес
реттеледi.
Көрсетiлген нормативтiк құқықтық кесiмдер ескiрген және қазiргi
заман талаптарына сай келмейді.
Бағдарламада Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық кесімдеріне
мынадай өзгерістер енгізу көзделедi:
балық ресурстарын пайдаланғаны үшiн ақы төлеу тәртібіне, сондай-ақ
мынадай тұлғаларды жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшiн ақы төлеуден
босатуға қатысты:
мемлекеттік тапсырыс шеңберiнде жануарлар дүниесiн зерттеудi және
пайдалануды жүзеге асыратын ғылыми-зерттеу ұйымдарын;
бақылаулық аулауды жүргiзу, сондай-ақ жерсiндiру әрi өсiру
мақсатында жануарларды аулау мен өндiру кезінде жануарлар дүниесiн
бақылау мен қорғау арнаулы уәкілеттi органдары;
Қазақстан Республикасы Үкіметінiң спорттық-әуесқойлық балық аулау
жөніндегі шешiмiмен ҰOC-на қатысушылар мен оларға теңестiрілген адамдар;
тауарлық өсiруге арналған олардың иелігіндегi су айдындарында
жасанды түрде өсiрілген балықты пайдалану кезiнде жеке және заңды
тұлғалар;
балық қорғау органдары қараған әкімшілік құқық бұзушылық пен
әкімшілiк жаза қолдану бөлігінде;
балық қорғау инспекторларына балық қорғау заңнамасының бұзылуы
туралы iстер бойынша анықтау iстерiн жүргiзу құқықтарын беру, сондай-ақ
олардың қызметтік мiндеттерiн атқаруы кезiнде, сондай-ақ олардың өмiрi
мен денсаулығына қылмыстық қол сұғушылық, қарсылық көрсеткенi үшiн
жауапкершілік көздеу;
заңсыз ауланған балықты, көлiк құралдарын, сондай-ақ қылмыс жасау
құралдарын тәркiлеу бөлiгiнде.
Балық шаруашылықтары аймақтары маңында жақын орналасқан мұнай-газ
кен орындарының, суға батырылған жер қойнауын пайдалану объектілерiнің,
теңiздегi көлік операциялары кезiнде туындаған авариялық жағдайлардың
балықтардың жай-күйiне терiс әсерiне байланысты балық шаруашылығы
қызметiне қойылатын экологиялық талаптар мен көмiрсутектi шикiзатты
барлау әрi өндiру, су жинау құрылыстарын пайдалану және балық шаруашылығы
айдындарында кемелердi пайдалану кезiнде балық шаруашылығына тигiзбеген
зиянды есептеу әдiстемесi әзiрлеу қажеттілiгi туындайды.
Балық шаруашылығы маңызы бар су айдындары мен су ағындарының
экологиялық мониторингi бағдарламаларын әзiрлеу көзделеді, өйткенi
қазiргi заман жағдайларында су сапасын бақылаудың және су айдындары мен
су ағындарының перспективалық жай-күйiн болжаудың болмауы химиялық қана
емес, гидрохимиялық та көрсеткiштер бойынша су айдындары мен су
ағындарының антропогендiк факторлар әсерiнен ластануын бағалау
мүмкіндiгiн қиындатады.
Балық қорларын пайдалану саласындағы Қазақстан Республикасының
халықаралық ынтымақтастығы ұсыным жасаушы орган мәртебесiне ие Каспий
теңiзi су биологиялық ресурстары жөніндегi комиссияда және Каспий
теңiзіндегі бiрлескен ғылыми зерттеулерде жүзеге асырылады.
БҰҰ-ның Азық-түлiк және ауыл шаруашылығы ұйымымен (бұдан әрi
Азық-түлiкауылшарұйымы) ақпараттық және консультациялық байланыстар жолға
қойылды. 2001 жылы Қазақ балық шаруашылығы ҒЗИ базасында
Азық-түлiкауылшарұйымы сарапшыларының Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан,
Түркменстан, Иран Ислам Республикасы, Монғолия мамандарының қатысуымен
Орталық және Орта Азия ирригациялық су айдындарын балық шаруашылығына
пайдалану жөнiнде кеңес өткізілдi.
Балық шаруашылығы су айдындарын жекелеген зерттеулер балық
шаруашылығының тар ауқымдағы мәселелерiн басымдықпен қаржыландыратын
халықаралық гранттар бойынша жүргізіледі.
Қазiргi уақытта Атырау облысындағы балықтың құнды тұқымдары мен
олардың уылдырығының контрабандасының себептерi жұмыссыздықтың жоғары
деңгейi, Каспий теңiзi жағалауында және Жайық пен Қиғаш өзендерi
сағасында орналасқан өндiрiстiк кооперативтердiң қолайсыз экономикалық
жағдайы, салық алымдарының едәуiр ставкалары мен "Атыраубалық" AAҚ-тың
төменгi сатып алу бағалары. Уылдырық бизнесiнiң шығыны төмен табыстылығы
жағалау аудандары тұрғындарының қазiргi заманғы жүрдек су көлiгiмен және
теңiз навигациясының ең жаңа аспаптарымен жабдықталған, ұйымдастырылған
браконьерлiк топтар құрған заңсыз балық кәсiпшілiгiн дамытуда.
Балықты заңсыз аулаудың жолын кесу жөнiнде қабылданған шаралар
лайықты нәтиже бермей отыр. Оның себептерiнiң бiрi: балық қорларының
жеткiлiксiз қорғалуы, браконьерлiкпен күрестi қамтамасыз етуге
бағытталған аумақтық органдардың өзара iс-қимылының нашарлығы мен
материалдық-техникалық қамтамасыз етiлуiнiң нашар болуы.
Трансұлттық қылмыстық жолын кесу мақсатында Қазақстан
Республикасының Атырау облысы мен Ресей Федерациясының Астрахань облысы
құқық қорғау органдарының шекара бойындағы ынтымақтастығы бойынша өзара
iс-қимыл жасауын ұйымдастыру шекара бойындағы аумақтарда бекiре және
басқа да балық өнiмдерiн заңсыз өндiру, олардың контрабандасы жолын
кесуге бағытталған бiрлескен іс-шараларды жалғастыру жоспарлануда.
Ресей мен Қазақстанның браконьерлiктің жолын кесу жөніндегі шекара
бойындағы ынтымақтастықты жолға қою, бекiре балықтары түрлерiн аулау
квоталарын беру мен оларды пайдалануды бақылау шараларын күшейту
көзделуде.
Қазақстан Республикасы балық шаруашылығы мен балық қорларын ұдайы
молайту саласында жетекшi елдерден едәуiр артта қалуда әрi халықаралық
ынтымақтастық болмағандықтаң және жаңа технологиялар сатып алмағандықтан
ескiрген технологияларды пайдалануда.
Iс жүзiнде білiм беру, тағлымдама алу, тәжiрибе мен технологиялар
алмасу саласындағы ынтымақтастық тоқтатылды.
Осы Бағдарлама шеңберiнде балық шаруашылығын дамытудың мынадай
жолдары ұсынылуда:
нормативтiк және заңнамалық базаны жетілдiру, халықаралық
ынтымақтастықты дамыту;
балық ресурстарын қорғауды күшейту және балық шаруашылығы мелиорация
жұмыстарын жүргiзу;
республика су айдындарында балық қорларын жасанды түрде ұдайы
молайту;
балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету.
Осы Бағдарламаны республикалық және жергiлікті бюджеттер қаражаты,
табиғат пайдаланушылар қаражаты, халықаралық қаржы институттары қаражаты
есебiнен iске асыру көзделуде.
4. Бағдарламаның мақсаты мен мiндеттерi
Бағдарламаның мақсаты:
eлдің балық шаруашылығын дамыту, балықтың құнды түрлерiн сақтау әрi дамыту және балық қорларын ұтымды пайдалану.
Бағдарламаның негізгі мiндеттерi:
балық шаруашылығын тиімдi дамыту үшiн нормативтiк құқықтық базаны жетiлдiру;
балық шаруашылығы саласын мемлекеттік басқарудың тиiмдi жүйесiн құру;
балық ресурстарын қорғаудың, ұдайы молайтудың тиімді жүйесiн қалыптастыру;
балықтардың құнды түрлерінің кәсіпшілік қорларын қалыптастыру әрi толықтыру және көл-тауар шаруашылықтарын дамыту үшiн жағдай жасау;
балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету.
5. Бағдарламаны iске асырудың негізгi бағыттары мен
тетігі
Бағдарламаны iске асыру мынадай негiзгi бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
5.1. Заңнамалық базаны жетілдіру
Заңнамалық базаны жетілдiру мақсатында мынадай нормативтік құқықтық кесiмдер әзiрленедi:
тұлғалардың кейбір санаттарын жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшiн ақы төлеуден босату, сондай-ақ жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшін ақы төлеу тәртібіне қатысты;
балық қорғау органдарының әкiмшiлiк құқық бұзушылық пен әкiмшілік жаза қолдану туралы iстердi қарауы;
балық қорғау инспекторларына балық қорғау заңнамасының бұзылуы туралы iстер бойынша анықтау iстерiн жүргiзу құқықтарын беру, сондай-ақ олардың қызметтiк мiндеттерiн атқаруы кезiнде оларға бағынбауы, сондай-ақ олардың өмiрi мен денсаулығына қылмыстық қол сұғушылық, қарсылық көрсеткенi үшін жауапкершiлiк көздеу;
заңсыз ауланған балықты, көлiк құралдарын, сондай-ақ қылмыс жасау құралдарын тәркілеу;
табиғат пайдаланушылар мен балық ресурстарын қорғау органдарының балық аулау лимиттерi мен квоталарын игерiлуi үшiн жауапкершiлiгiн күшейту;
табиғат пайдаланушыға балық шаруашылығы су айдындарын немесе балық кәсiпшілігі учаскелерiн ұзақ мерзiмге (10 жылдан астам) пайдалануға беру; өткізу рыноктарынан қашықтығына, олардың коммерциялық құнына, табиғат пайдалану дәстүріне, сондай-ақ ғылыми мақсаттарға балық ресурстарын пайдаланғаны үшiн ақыны саралап төлеудi енгізу;
отандық рынокты қорғау мақсатында балық өнiмдерi импортына қатысты тарифтiк-кеден саясатын жетiлдiру;
Каспий теңiзi биологиялық ресурстарын сақтау туралы, сондай-ақ Каспий теңiзi биологиялық ресурстары жөніндегі комиссия құру туралы келісімдер қабылдау;
Қазақстан мен Ресей балық қорғау органдарының ынтымақтастығы жөнiнде келісімдер жасасу;
көл-тауар шаруашылықтарын дамыту;
көмiрсутектi шикiзатты барлау әрi өндiру, су жинау құрылыстарын пайдалану және балық шаруашылығы айдындарында кемелердi пайдалану кезінде балық шаруашылығына тигiзiлген зиянды есептеу әдiстемесiн бекіту;
балық шаруашылығы маңызы бар су айдындары мен су ағындарының экологиялық мониторингi бағдарламаларын бекіту;
балық шаруашылығы қызметте қойылатын экологиялық талаптарды бекіту;
Балық шаруашылығы су айдындарындағы мелиорация жұмыстарын жүргiзу ережесін әзiрлеу.
5.2. Балық ресурстарын қорғау және балық шаруашылығы мелиорация жұмыстары
Екi немесе одан да көп облыс аумағында орналасқан әрi трансшекаралық сипатқа ие облысаралық балық ресурстарын қорғау және балық аулауды реттеу жөніндегi бассейндік басқармалар өз қызметiн бассейндiк қағидат бойынша тиiмдi жүзеге асыруда. Мұндай көзқарастың қажеттiгi биоресурстардың объективтi тұтастығынан айқындалады. Қазiргi уақытта жоғарыда аталған басқармалар мемлекеттік органдар болып табылмайды әрi мемлекеттік бақылау және қадағалау функцияларын жүзеге асыра алмайды. Осыған байланысты, сондай-ақ балық ресурстарын қорғау және пайдалану саласындағы функциялардың атқарылуының тиiмділiгiн арттыру мақсатында қазiргi мемлекеттік мекемелер - облысаралық бассейндер басқармаларға мемлекеттік органдар, ал олардың қызметкерлерiне мемлекеттік қызметшiлер мәртебесi берiледi.
Балық қорларын қорғау мен пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты тиiмдi iске асыру үшiн мыналар көзделедi:
бiр облыс аумағында орналасқан әрi трансшекаралық сипаты жоқ су айдындарында Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетiнiң аумақтық органдары - қазiргi штат саны шегiнде төрт аймақтық балық инспекциясы балық шаруашылығы облыстық аумақтық басқармалары етiп қайта ұйымдастырылады (1-сурет);
Арал-Сырдария балық ресурстарын қорғау және балық аулауды реттеу жөніндегі бассейндiк басқарма құру;
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетiнiң балық ресурстарын қорғау және балық аулауды реттеу жөніндегі бассейндiк басқармаларының материалдық-техникалық базасын дамыту;
1-сурет
Қазақстан Республикасы су айдындарында балық ресурстарын мемлекеттік
басқару мен оларды бақылаудың ұсынылып отырған құрылымы
Ауыл шаруашылығы министрлігі Балық шаруашылығы комитетi |
Облыстық аумақтық балық шаруашылығы басқармалары |
Облысаралық балық ресурстарын қорғау мен балық аулау жөніндегі бассейін- дік басқармалар Жайық-Каспий Балқаш-Алакөл Зайсан-Ертіс Арал-Сырдария |
Ұдайы молайту мақсатындағы республикалық мемлекеттік қазыналық кәсiпорындар: Балық питомниктерi; Уылдырық шашу-балық өсiру шаруашылықтары; Өндірiстiк- жерсіндiру станциясы; Бекіре балықтары зауыттары |
Облыстық маңызы бар су айдындары |
Облысаралық бассейн- дер су айдындары |
мыналар арқылы балық қорғау кадрларымен қамтамасыз етудi жақсарту:
мемлекеттік жоғары оқу орындары базасында балық қорғау кадрларын
даярлауды ұйымдастыру балық кәсiпшілiгiнің жай-күйi мен балық қорларының
мониторингiн жүргiзетін ихтиологиялық қызметті күшейту.
2004-2006 жылдар кезеңiнде балық шаруашылығы мелиорация жұмыстарының
ең төменгi қажетті көлемiн, атап айтқанда Жайық және Қиғаш өзендерiнiң
сағасында түбiн тереңдету жұмыстарын жүргiзудi қамтамасыз ету көзделедi.
Балық шаруашылығы мелиорациясы жұмыстары мынадай жағдайларда жүргізілуi
тиiс:
белгіленген тәртiппен мемлекеттік экологиялық сараптамадан өткен
биологиялық негіздеме болуы;
бiр облыс аумағында орналасқан су айдындарында мелиорация
жұмыстарының түрлерi балық ресурстарын қорғау жөніндегі уәкілетті
мемлекеттік органмен келісілуi тиiс.
5.3. Республика су айдындарында балық қорларын жасанды түрде ұдайы
молайту
Бұл бағытта:
1) республика су айдындарында балықтың құнды түрлерінiң кәсiпшілiк
санын қалыптастыру, балықтың құнды түрлерiнiң уылдырық шашу санын
тұрақтандыру әрi арттыру, оның ішінде:
өскелең балық тауар өнiмiн барынша алып қою мақсатында қазiргi
балық-су нормативтерiне сәйкес су айдындарына жыл сайын балық жiберудi
ұлғайту;
оңтайлы рұқсат етiлетiн балық аулау есептеріне сәйкес су айдындары
ихтиоценозында олардың үлесiн ұлғайту әрi балықты алып қою үшiн
шабақтармен толықтыруды кезеңдiлiкпен жүзеге асыратын балықтың құнды
түрлерiнiң өз бетiмен көбейетiн кәсiпшілік үйiрлерiн жасау;
көлдердi оларға балық жiберуге дайындау жөніндегі балықсу-мелиорация
жұмыстарын жүргiзу;
құнды түрлерiнің өзара қатынастарында бәсекелестiктi азайту үшiн
олардың шоғырланатын жерлерiнде балықтардың құндылығы шамалы түрлерін
iрiктеп аулауды жүзеге асыру;
2) балықты ұдайы молайту мақсатындағы кәсiпорындардың
материалдық-техникалық базасын қалыптастыру;
3) сирек кездесетiн балықтардың мекендейтiн және көбейетiн
жерлерiнде табиғи резерваттар ұйымдарының табиғи-ғылыми және
техникалық-экономикалық негiздемелерiн әзiрлеу;
4) су айдындарына балық жiберу мен оларды жерсiндiрудiң
республикалық схемасын әзiрлеу, оның iшiнде:
шағын су айдындарына балық жiберу мен оларды жерсiндiрудiң
экологиялық жай-күйiн бағалау әрi биологиялық және
техникалық-экономикалық негiздемелерiн дайындау;
жасанды түрде ұдайы молайту биотехнологиясын жетілдiру (әртүрлi су
айдындары үшiн балық салу материалының оңтайлы жас мөлшерiн айқындау,
шабақтар жiберу жерлерiн нақтылау);
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінiң Балық
шаруашылығы ғылыми-өндірiстiк орталығында асыл тұқымды жоғары өнiмдi
материал жасау әрi дамыту;
тоған әрi индустриялық балық-су шаруашылықтарын дамытудың
биологиялық және техникалық-экономикалық негiздемелерiн әзiрлеу;
тоған шаруашылықтарының қазiргi жай-күйiн және индустриялық балық
шаруашылығы үшiн әлеуетiн бағалау;
уылдырық шашу-балық өсiру шаруашылықтары мен балық питомниктерiнiң
қызметiне талдау жүргiзу және балық жiберудiң қолданылатын
технологияларының тиімдiлiгiн бағалау;
биологиялық негiздемелерге сәйкес Арал (Кiшi) теңiзiнде, Балқаш,
Зайсан көлдерiнде, Қапшағай су қоймасында және басқа да су қоймаларында
биологиялық негiздемелерге сәйкес бекiре балықтарының түрлерiн жерсiндiру
және өсiру;
су айдындарына балық жіберу мен оларды жерсiндiрудiң республикалық
схемасын әзiрлеу жөнiнде мынадай шаралар қабылданады:
балықтың сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген түрлерiн сақтау
әрi тұрақты пайдалану жөнiнде;
балықтың сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген түрлерi
таралымының қазiргi жай-күйiн айқындау жөнiнде балықтың сирек кездесетiн
және жойылу қаупi төнген түрлерiн жасанды түрде ұдайы молайту
биотехнологиясын әзiрлеу әрi жетілдiру жөнiнде;
сирек кездесетiн балықтардың мекендейтiн және көбейетiн жерлерiнде
табиғи резерваттар ұйымдарының табиғи-ғылыми және техникалық-экономикалық
негiздемелерiн әзiрлеу жөнiнде;
ерекше қорғалатын табиғи аймақтар (ЕҚТА) су айдындарына балық жiберу
мен оларды жерсiндiру, қайта жерсiндiру жөнiнде;
мекендейтiн жерлерiнде, табиғи резерваттарда және бейiмделген су
айдындарында балық қорғауды күшейту жөнiнде;
5) балықтың сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген түрлерi
мекендейтiн жерлерiнде табиғи резерваттар ұйымдастыру жөнiнде;
балықтың сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген түрлерi
мекендейтін жерлерінде табиғи резерваттар ұйымдастыру, оның iшінде:
Қазақстан Республикасының Қызыл кiтабына енгiзiлген балықтың сирек
кездесетiн түрлерінің тектік қорын сақтау әрi олардың санын шаруашылық
маңызы бар санына дейiн ұлғайту;
балықтың сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген түрлерiнiң
қазiргi жай-күйiн талдау;
Қызыл кiтаптағы балық түрлерiн сақтаудағы қазiргi ЕҚТА рөлiн
бағалау;
балықтың сирек кездесетiн түрлерiнің санын арттыру және оларды
шектеулi түрде шаруашылық пайдалану жөнінде ұсынымдар әзiрлеу;
олардың табиғи мекендеріндегi түрлерi санын сақтау әрi ұлғайту
жөніндегі iс-шаралар ұсыну;
6) өнеркәсiптiк өндiру үшiн жаңа oбъектiлердi (албырт балық,
көксерке, бекiре балықтары) жасанды түрде өсiрудің биотехнологияларын
енгізу.
5.4. Балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету
Балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету мақсатында:
1) трансшекаралық су ағындарының гидрологиялық режимiне талдау
жүргiзу және оның биоресурстардың қалыптасуына ықпалын айқындау;
2) кәсiпшілік учаскелердiң балық өнiмдiлiгi мен балық шаруашылығы су
айдындарында балық аулаудың оңтайлы рұқсат етiлетiн мөлшерiн айқындау,
оның iшiнде:
балықтардың жай-күйiне тұрақты мониторингтi жүзеге асыру және
ихтиоценозды басқару жөніндегі ұсынымдар әзiрлеу;
балықтар құнды түрлерiнiң жай-күйiне, олардың табиғи ұдайы молаюына,
уылдырық шашатын жерлерi мен мерзiмдерiне тұрақты мониторинг жүргiзу;
балық шаруашылығы мелиорациясы жұмыстарын бағалауды жүргiзу;
балық ресурстарының нақты қорларын айқындау мақсатында балық
шаруашылықтары суайдындарын паспорттауды жүргiзу;
кәсiпшiлiк балық табындары серпiнiне тұрақты мониторингтi қамтамасыз
ету;
Қазақстанның шағын су айдындары биоресурстарының қазiргi жай-күйiн
бағалауды жүргiзу;
шағын су айдындарының жемдiк базасы мен балық өнiмдiлiгiн бағалау;
тоған және индустриялық балық-су шаруашылықтарын дамытудың
биологиялық және техникалық-экономикалық негiздемелерiн әзiрлеу;
3) балықтың сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген түрлерінің
қазiргi жай-күйiн талдауды жүргізу және балықтың сирек кездесетін және
жойылу қаупi төнген түрлерiн жасанды түрде ұдайы молайту биотехнологиясын
әзiрлеу әрi жетiлдiру;
4) балық шаруашылығын ақпараттық-талдамалық қамтамасыз етудi жүзеге
асыру:
балық шаруашылығы кәсiпорындары мен ұйымдарының статистикалық
есептiлiгi нысандарын жетілдiру;
балық шаруашылығы кәсiпорындарының қызметi мен балық өнiмдерi
рыногына талдау жүргiзу;
Қазақстан Республикасы балық шаруашылығының жай-күйi жөніндегі
бiрыңғай электронды деректер банкiн жасау.
6. Оларды қаржыландырудың қажеттi ресурстары мен көздерi
Бағдарламаны қаржыландыру республикалық және жергiлiктi бюджеттер қаражаттары, табиғат пайдаланушылар қаражаттары, халықаралық қаржы институттары қаражаттары есебiнен жүзеге асырылады.
Бағдарламаны республикалық бюджет қаражатынан қаржыландыру сомалары: 2004 жылы - 630,4 млн.теңге; 2005 жылы - 330,2 млн.теңге; 2006 жылы - 342,2 млн.теңге құрайды.
Бұл ретте Бағдарламаны қаржыландыру жыл сайынғы көлемдерi тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджеттi қалыптастыру кезiнде нақтыланады.
7. Бағдарламаны iске асырудан күтiлетiн нәтиже
Су айдындарында балықтың құнды түрлерiнiң кәсiпшiлiк үйiрлерi қалыптастырылады, су айдындарының балық өнiмдiлiгi арттырылады, таралымның уылдырық шашу бөлiгi ұлғайтылады.
Қазақстандық және югославтық табан, ақ дөңмаңдай желiлерiн өнеркәсiптiк байқау жүргiзiледi, тоған шаруашылықтары толық жұмыс iстей бастайды, балық өндiру өнеркәсiбiнiң жаңа объектілерiн енгізу жөніндегі, оларды өсiру мен тауар өнiмiн алу биотехнологияларын жетілдiру жөніндегі эксперименттiк жұмыстар басталады.
Балық шаруашылығының бiрыңғай ақпараттық өрiсiн құру, бүкiл балық шаруашылығы қызметiне талдау жүргiзу, балық өндiрiсiн және Қазақстан Республикасы халқын балық өнiмдерiмен жабдықтауды ұлғайту жөніндегi іс-шаралар ұсынылады.
Елдiң балық шаруашылығын қалпына келтiру, дамытуға жәрдемдесетiн заңнамалық және басқа да нормативтік құжаттар қабылдау.
Трансшекаралық био және су ресурстарын пайдалану және қорғау жөніндегі халықаралық келісімдер, балық өнiмдерінің экспортын ұлғайту, инвестициялар есебінен қосымша қаражат ағыны құйылады.
Бағдарламаның түпкi нәтижесi Қазақстан Республикасы су айдындарындағы балық аулаудың болжамы мен нақты аулануының сәйкес болуына қол жеткізу (теңiзде балық аулайтын флоттың жоқтығына байланысты Жайық-Каспий бассейнiнде теңiз балықтарын аулаудың лимитi игерілмейдi әрi есепке алынбайды) болып табылады.
Мұның өзi балық өндiру және балық өңдеу өнеркәсiбiн одан әрi дамытуды жоспарлауға мүмкіндік бередi.
2003 жылғы балық аулау болжамы бақылау деңгейi peтіндe алынды. Қазақстан Республикасы табиғи су айдындарында 2006 жылға арналған болжам бойынша жалпы балық өндiру мен балық өнiмдерiнiң жалпы өнiмi 3-кестеде көрсетілген.
3-кесте
Қазақстан Республикасы табиғи су айдындарында 2006 жылға
арналған болжам бойынша жалпы балық өндiрiсi мен балық
өнімдерiнiң жалпы өнiмi
Су айдындары | Жалпы өндіріс | Жалпы өнім |
тонна | млн.теңге | |
Жайық-Каспий бассейнi | 23566,59 | 638,9 |
Балқаш көлi | 8144 | 144,5 |
Алакөл көлдер жүйесі | 2823 | 35,9 |
|
| 1978 | 43,8 |
Арал (Кiшi) теңiзi | 1350 | 40,5 |
Шардара су қоймасы | 315 | 10,2 |
Бұқтарма су қоймасы | 9065 | 269,8 |
Шульба су қоймасы | 491 | 20,1 |
Басқа да су айдындары | 3993,5 | 83,2 |
Барлығы 51726,09 1286,9 | ||
Бассейндiк қағидатқа негiзделген әрi өңiрлердiң
экологиялық-биологиялық және әлеуметтiк-экономикалық ерекшелiктерiн
ескеретiн Қазақстан Республикасы балық шаруашылығын мемлекеттік
басқарудың тиiмдi жүйесi қалыптастырылады.
Балық қорғау және балық-су-мелиорация жұмыстарын күшейту есебiнен
болжамның ақталуы жыл сайын шамамен 33% өседі деп болжануда.
2006 жылға дейiн нақты балық аулаудың күтiлетiн болжамы 2006 жылға
қарай 2003 жылдың оңтайлы рұқсат етілетiн балық аулау (ОРБА)
мөлшерiне (51,71 мың т.) қол жеткiзiлетiнi ескеріліп, 1998-2001
жылдардағы су айдындары бойынша орташа есеппен нақты балық аулаумен
(36,11 мың т.) салыстырғанда балық аулау көлемiнiң ұлғаюына есептелген.
4-кесте
Қазақстан Республикасы балық шаруашылығы су
айдындарында балық аулаудың болжамы
№ Негiзгi балық Р/с шаруашылығы су айдындары | 1998- 2001 жылдар- дағы нақты балық аулау | 2003 жылға арналған бекітіл- ген лимит (ОРБА) | Жылдар бойынша күтілетін нақты балық аулау | ||
2004 | 2005 | 2006 | |||
1. Жайық-Каспий бассейнi | 22,22 | 23,56 | 22,67 | 23,11 | 23,56 |
2. Балқаш-Iле бассейнi | 3,71 | 8,14 | 5,18 | 6,66 | 8,14 |
3. Қапшағай су қоймасы | 0,6 | 1,98 | 1,06 | 1,52 | 1,98 |
4. Алакөл көл жүйесi | 0,79 | 2,82 | 1,46 | 2,14 | 2,82 |
5. Бұқтарма су қоймасы | 7,54 | 9,06 | 8,05 | 8,55 | 9,06 |
6. Шульба су қоймасы | 0,14 | 0,49 | 0,25 | 0,37 | 0,49 |
7. Шардара су қоймасы | 0,28 | 0,32 | 0,29 | 0,31 | 0,32 |
8. Арал теңізі | 0,32 | 1,35 | 0,66 | 1,0 | 1,35 |
9. Басқа су қой. малары | 0,51 | 3,99 | 1,67 | 2,83 | 3,99 |
Жиыны | 36,11 | 51,71 | 41,29 | 46,49 | 51,71 |
8. Бағдарламаны iске асыру жөніндегі iс-шаралар жоспары
ҚР Үкіметінің 03.12.04 ж. № 1259 қаулысымен жоспар өзгертілді
№ Р/ | Iс-шара | Аяқтау нысаны | Жауапты орындау- шылар | Орындау мерзімі | Болжамды шығыстар (млн.теңге) |
|
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
1. Балық аулау мен балық шаруашылығы саласындағы нормативтiк және заңнамалық базаны жетiлдiру, халықаралық ынтымақтастық пен сыртқы экономикалық байланыстарды дамыту | ||||||
1 | Табиғат пайдалану- шылар мен балық ресурс- тарын және басқа да су жануарларын басқару мемле- кеттiк органдары қатынастарын реттеу жөніндегі нормативтiк құқықтық кесiмдер дайындау | Норма- тивтік құқық- тық кесім- дердің жоба- лары | АШМ | Жыл сайын ІІІ тоқ- сан | Талап етіл- мейді | |
2 | Каспий теңiзi биоресурс- тарын сақтау мен оларды басқару туралы келісімдер, Каспий теңiзi су ресурстары жөніндегі комиссия туралы келiсімдер әзiрлеу | Норма- тивтік құқық- тық кесім- дердің жобалары |
| 2006 жылдың IV тоқсаны | Талап етіл- мейді | |
3 |
| Келісім жобасы | АШМ | 2006 жылдың IV тоқсаны | ||
4 | Көл-тауар шаруашылық- тарын құру жөніндегі шаралар қабылдау | Норма- тивтік құқық- тық кесім- дер жоба- лары | АШМ, облыс. тар әкім. дері, табиғат пайдала нушылар | 2005 жылдың ІІІ тоқсаны | Техника- лық эко- номика- лық негізде- мелерге сәйкес | Жергілікті бюджеттер, табиғат пайдаланушы- лар қаражат- тары, кредит |
5 | Көмiрсутектi шикiзатты барлау және өндiру, балық шаруашылығы су айдындарын- дағы су жинау құрылыстарын пайдалану және кемелердi пайдалану кезiнде балық шаруашылығына келтiрілген зиянды есептеу әдістемесiн әзірлеу | АШМ бұйрығы |
| 2005 жылдың ІІІ тоқсаны | 2005ж.-* | Республикалық бюджет |
6 | Балық шаруашылығы маңызы бар су айдындары мен су ағым- дарының экологиялық мониторингі бағдарламасын әзiрлеу | АШМ, бұйрығы- | 2005-2006 жж. | 2005ж.-* 2006ж.-* | Республикалық бюджет | |
7 | Балық шаруашылығы қызметiне қойылатын экологиялық талаптарды әзiрлеу |
| 2005-2006 жж. | 2005ж.-* 2006ж.-* | Республикалық бюджет | |
8 |
| АШМ бұйрығы | 2004 жыл- дың ІІІ тоқсаны | 2004ж.-1,1 | Республика- лық бюджет | |
2. Балық ресурстарын қорғау мен балық шаруашылығы мелиорация жұмыстары | ||||||
9 | Ауыл шаруашы- лығы министр- лiгi Балық шаруашылығы комитетiнің балық ресурстарын қорғау мен балық аулауды реттеу жөніндегі бассейндiк басқармалары (Жайық-Каспий, Балқаш-Алакөл және Зайсан-Ертіс) қызметкерлеріне мемлекеттік қызметшi мәртебесiн беру жөнiнде ұсыныстар дайындау |
| АШМ | 2004 жылдың І тоқсаны | ||
10 | Аумақтық облыстық балық шаруашылығы басқармаларын iшкi қайта бөлiс есебiнен) құру және жете жинақтау | АШМ | 2004 жылдың IV тоқсаны | |||
11 | Арал-Сырдария балық ресурстарын қорғау мен балық аулауды реттеу жөніндегі бассейндiк басқармасын құру | АШМ | 2004 жылдың ІІ тоқсаны | Талап етілмей- ді | ||
12 | Балық ресурстарын қорғау мен балық аулауды реттеу жөніндегі бассейндік басқармалар- дың материал- дық-техникалық базасын дамыту | АШМ | Жыл сайын ІІІ тоқсан | АШМ әкімшілік шығыстары- ның құрамында | Республикалық бюджет | |
13 | Аумақтық органдардың материалдық- техникалық базасын дамыту | АШМ | 2005 жылдың ІІІ тоқсаны | Барлығы* Жылдар бойынша: 2005ж.-* 2006ж.-* | Республикалық бюджет | |
14 | Балық қорғау кадрларын даярлауды ұйымдастыру | АШМ бұйрығы | АШМ | Жыл сайын І тоқсан | Талап етілмейді | |
15 |
| АШМ, облыс. тар. дың әкім. дері | Жыл сайын IV тоқсан | Барлығы* Жылдар бойынша: 2004ж.-* 2005ж.-* 2006ж.-* | Республикалық бюджет | |
3. Республика су айдындарында балық қорларын жасанды түрде ұдайы молайту | ||||||
16 | Республика су айдындарын- да балықтың құнды түрлерi- нің кәсіп. шілік санын қалыптастыру, балықтың құнды түрлерiнiң уылдырық шашатын таралымдары санын тұрақтандыру әрi арттыру |
| АШМ | Жыл сайын IV тоқсан | Барлығы 777 Жылдар бойынша: 2004ж.- 247 2005ж.- 259 2006ж.- 271 | Республикалық бюджет |
17 | Балықты ұдайы молайту мақсатындағы кәсiпорындар- дың материалдық- техникалық базасын дамыту | Қазақстан Республи- касының Үкіметіне ақпарат | АШМ | 2004 жылдың IV тоқсаны | 2004ж.- 91,3 | Республикалы бюджет |
18 | Сирек кездесетін балықтардың мекендейтiн және көбейетiн жерлерінде табиғи резерваттар ұйымдарының табиғи-ғылыми және техникалық экономикалық негіздемелерін әзірлеу | Табиғи- ғылыми және ТЭН |
| 2005 жылдың IV тоқсаны | 2005ж.-* | Республикалық бюджет |
19 | Су айдындарына балық жiберу мен оларды жерсiндiрудiң республикалық схемасын әзiрлеу | Қазақстан Республи- касының Үкіметіне ақпарат | АШМ | 2006 жылдың ІV тоқсаны | Барлығы: 18 2004ж.-6; 2005ж.-6; 2006ж.-6 | Республикалық бюджет |
20 | Сирек кездесетiн балықтардың мекендейтiн жерлерiнде табиғи резерваттар ұйымдастыру | Қазақстан Республи- касының Үкіметі қаулысы- ның жобасы | АШМ, ҚОҚМ | 2006 жылдың IV тоқсаны | Техникалық- экономика. лық негізде мелерге сәйкес | Жергілікті бюджеттер, табиғат пайдалану- шылар, халы қаралық қаржы институт- тарының қаражаттары |
21 |
| Қазақстан Республи- касының Үкіметіне ақпарат- | АШМ | 2006 жылдың IІ тоқсаны | Техникалық- экономика- лық негізде мелерге сәйкес | Жергілікті бюджеттер, табиғат пайдалану- шылар қаражаттары |
4. Балық шаруашылығын дамытуды ғылыми қамтамасыз ету | ||||||
22 | Трансшекаралық су ағындарының гидрологиялық режимiне талдау жүргiзу және оның биоресурстардың қалыптасуына ықпалын айқындау | Қазақстан Республи- касының Үкіметіне ақпарат | АШМ | Жыл сайын IV тоқсан | Барлығы: 51,4 2004ж.- 17 2005ж.- 17,2 2006ж.- 17,2 | Республикалық бюджет |
23 | Республикалық маңызы бар iрi балық шаруашы. лығы су айдындары кәсiпшiлік учаскелерiнің балық өнiмдi- лігi мен балық аулаудың оңтайлы рұқсат етiлетiн мөлшерiн айқындау Кәсіпшілік балық үйiрлерінің жай-күйi мен олардың қорларын бағалаудың негiзiнде облыстық су айдындарында балық аулаудың оңтайлы рұқсат етілетiн мөлше- рiн айқындау | Қазақстан Республи- касының Үкіметі қаулысы- ның жобасы | АШМ | Жыл сайын IV тоқсан | Барлығы: 144 Жылдар бойынша: 2004ж.- 48 2005ж.- 48 2006ж.- 48 | Республикалық бюджет |
24 | Сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген балық түрлерiнiң қазiргi жай- күйiне талдау жүргізу- Сирек кездесетiн және жойылу қаупi төнген балық түрлерін жасанды түрде ұдайы молайту биотехнология- ларын жетiлдiру әрi әзiрлеу |
| АШМ | 2006 жылдың IІ тоқсаны | Техникалық- экономика- лық негіз- демелерге сәйкес | Жергілікті бюджеттер, табиғат пайдаланушы- лар қаражат- тары |
25 | Балық шаруа- шылығын дамытуды ақпараттық- талдамалық қамтамасыз етуді ұйымдастыру | АШМ | 2005 жылдың IV тоқсаны | 2005ж.-* | Республикалық бюджет | |
* қаржыландыру көлемi тиiстi қаржы жылына арналған республикалық
қалыптастыру кезінде нақтыланады.