Қазақстан Республикасының
Кодексі
Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы
(2026.12.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
Осы Кодекске өзгерістер енгізу туралы:
2026.12.06. № 309-VIII ҚР Заңын қараңыз (2026 ж. 13 тамыздан бастап қолданысқа енгізіледі);
2026.24.06. № 325-VIII ҚР Заңын қараңыз (2026 ж. 25 тамыздан бастап қолданысқа енгізіледі)
2022.03.05. № 118-VII ҚР Заңымен мазмұны алып тасталды (бұр.ред.қара)
Мазмұны
1-тарау. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасы
1-бап. Осы Кодексте пайдаланылатын негізгі ұғымдар
2-бап. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасының негіздері
3-бап. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасымен реттелетін қатынастар
4-бап. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасы
5-1-бап. Отбасын қолдау орталықтары
2-тарау. Неке-отбасы (ерлі-зайыптылық-отбасы) құқықтарын жүзеге асыру және қорғау
6-бап. Неке-отбасы (ерлі-зайыптылық-отбасы) қатынастарында құқықтар мен міндеттерді жүзеге асыру
7-бап. Неке-отбасы (ерлі-зайыптылық-отбасы) құқықтарын қорғау
8-бап. Неке-отбасы (ерлі-зайыптылық-отбасы) қатынастарында талап арыздың ескіруін қолдану
2-бөлім. Неке (ерлі-зайыптылық)
3-тарау. Неке қиюдың (ерлі-зайыпты болудың) шарттары мен тәртібі
9-бап. Неке қиюдың (ерлі-зайыпты болудың) шарттары
10-бап. Неке (ерлі-зайыптылық) жасы
11-бап. Араларында неке қиылуына (ерлі-зайыпты болуына) жол берілмейтін адамдар
12-бап. Некеге отыратын (ерлі-зайыпты болатын) адамдарды медициналық зерттеп-қарау
13-бап. Неке қиюдың (ерлі-зайыпты болудың) тәртібі
4-тарау. Некені (ерлі-зайыптылықты) тоқтату
14-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) тоқтату
16-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу
17-бап. Тіркеуші органдарда некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу
18-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу кезінде ерлі-зайыптылар арасында туындайтын дауларды қарау
19-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) сот тәртібімен бұзу
21-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) өзге де негіздер бойынша сот тәртібімен бұзу
22-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы шешім шығару кезінде сот шешетін мәселелер
23-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзған жағдайда оның тоқтатылу кезі
24-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) тоқтатудың салдары
5-тарау. Некенің (ерлі-зайыптылықтың) жарамсыздығы
25-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) жарамсыз деп тану
26-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы бар адамдар
27-бап. Некенің (ерлі-зайыптылықтың) жарамсыздығын жоятын мән-жайлар
28-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) жарамсыз деп танудың салдары
6-тарау. Ерлі-зайыптылардың жеке құқықтары мен міндеттері
29-бап. Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттерінің туындауы
30-бап. Ерлі-зайыптылардың отбасындағы теңдігі
31-бап. Ерлі-зайыптылардың тектерді таңдау құқығы
7-тарау. Ерлі-зайыптылардың мүліктік құқықтары мен міндеттері
§1. Ерлі-зайыптылар мүлкінің заңдық режимі
32-бап. Ерлі-зайыптылар мүлкінің заңдық режимі ұғымы
33-бап. Ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншігі
34-бап. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін иелену, пайдалану және оған билік ету
35-бап. Ерлі-зайыптылардың әрқайсысының меншігі
36-бап. Ерлі-зайыптылардың әрқайсысының мүлкін олардың бірлескен ортақ меншігі деп тану
37-бап. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу
38-бап. Ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу кезінде үлестерді айқындау
§2. Ерлі-зайыптылар мүлкінің шарттық режимі
42-бап. Неке шартын өзгерту және бұзу
43-бап. Неке шартын жарамсыз деп тану
§3. Ерлі-зайыптылардың міндеттемелер бойынша жауапкершілігі
44-бап. Ерлі-зайыптылардың мүлкінен өндіріп алу
45-бап. Неке шартын жасасу, өзгерту және бұзу кезіндегі кредит берушілердің құқықтарына кепілдік
8-тарау. Баланың туу тегін анықтау
46-бап. Ата-аналардың және баланың құқықтары мен міндеттерінің туындауы үшін негіздер
47-бап. Баланың туу тегін анықтау
48-бап. Әке болуды сот тәртібімен анықтау
49-бап. Соттың әке болуды тану фактісін анықтауы
50-бап. Баланың ата-аналары (ата-анасы) туралы туу туралы актілер жазбалары кітабына жазу
51-бап. Әке (ана) болуды даулау
53-бап. Жеке өмірге қолсұқпаушылық, жеке және отбасылық құпия
9-тарау. Суррогат ана болу және қосалқы репродуктивтік әдістер мен технологияларды қолдану
54-бап. Суррогат ана болу шарты
55-бап. Суррогат ана болу шартының мазмұны
56-бап. Суррогат анаға қойылатын талаптар
57-бап. Суррогат ана болу шарты тараптарының құқықтары мен міндеттері
58-бап. Қосалқы репродуктивтік әдістері мен технологияларын қолдану
60-бап. Баланың отбасында өмір сүру және тәрбиелену құқығы
61-бап. Баланың ата- аналарымен және басқа да туыстарымен араласу құқығы
62-бап. Баланың өз пікірін білдіру құқығы
63-бап. Баланың атын, әкесінің атын және тегін алуға құқығы
64-бап. Баланың атын және (немесе) тегін өзгерту
66-бап. Баланың мүліктік құқықтары
67-бап. Баланың өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау құқығы
67-1-бап. «111» байланыс орталығы
68-бап. Ата-аналардың құқықтары мен міндеттерінің теңдігі
69-бап. Кәмелетке толмаған ата-аналардың құқықтары
70-бап. Ата-аналардың баланы тәрбиелеу және оған білім беру жөніндегі құқықтары мен міндеттері
71-бап. Ата-аналардың баланың құқықтары мен мүдделерін қорғау жөніндегі құқықтары мен міндеттері
71-1-бап. Көпбалалы отбасыларға арналған жеңілдіктер мен әлеуметтік кепілдіктер
72-бап. Ата-ана құқықтарын баланың мүддесінде жүзеге асыру
73-бап. Баласынан бөлек тұратын ата-ананың ата-ана құқықтарын жүзеге асыруы
74-бап. Ата-аналардың баланы басқа адамдардан талап ету құқығы
12-тарау. Ата-ана құқықтарынан айыру және оларды шектеу
75-бап. Ата-ана құқықтарынан айыру
76-бап. Ата-ана құқықтарынан айыру тәртібі
77-бап. Ата-ана құқықтарынан айырудың салдары
78-бап. Ата-ана құқықтарын қалпына келтіру
79-бап. Ата-ана құқықтарын шектеу
80-бап. Ата-ана құқықтарын шектеудің салдары
81-бап. Ата-ана құқықтарын шектеу салдарының күшін жою
82-бап. Баланың өміріне немесе оның денсаулығына тікелей қатер төнген жағдайда баланы айырып алу
83-бап. Баланы айырып алуға байланысты істер бойынша сот шешімдерін орындау
84-бап. Асырап алуға жол берілетін балалар
85-бап. Балаларды асырап алуға тілек білдірген адамдардың құқықтары мен міндеттері
86-бап. Бала асырап алушының құқықтары мен міндеттері
87-бап. Бала асырап алу тәртібі
88-бап. Бала асырап алушылардың құқықтары мен міндеттерінің басталу кезі
89-бап. Асырап алуға жататын балаларды және бала асырап алуға тілек білдірген адамдарды есепке алу
90-бап. Бірнеше бала асырап алу
91-бап. Бала асырап алушы болуға құқығы бар адамдар
92-бап. Бала асырап алушы мен асырап алынушы бала арасындағы жас айырмасы
93-бап. Бала асырап алуға заңды өкілдердің келісімі
94-бап. Баланы ата-аналарының келісімінсіз асырап алу
95-бап. Баланың асырап алуға келісімі
96-бап. Ерлі-зайыптылардың біреуінің бала асырап алуға келісімі
97-бап. Асырап алынған баланың аты, әкесінің аты және тегі
97-1-бап. Шетелдіктердің бала асырап алуы
98-бап. Асырап алынған баланың туған күні, айы, жылы мен туған жерінің өзгертілуі
99-бап. Бала асырап алушыларды асырауға алынған баланың ата-аналары ретінде жазу
100-бап. Бала асырап алудың құқықтық салдары
101-бап. Асырап алынған баланың жәрдемақыға және басқа да әлеуметтік төлемдерге құқығының сақталуы
102-бап. Бала асырап алу құпиясы
103-бап. Бала асырап алуды жарамсыз деп тану
104-бап. Бала асырап алуды жарамсыз деп тануды талап етуге құқығы бар адамдар
105-бап. Бала асырап алуды жарамсыз деп танудың салдары
106-бап. Бала асырап алудың күшін жою негіздері
107-бап. Бала асырап алудың күшін жою
107-1-бап. Баланы қайта асырап алу
108-бап. Бала асырап алудың күшін жоюды талап етуге құқығы бар адамдар
109-бап. Бала асырап алудың күшін жоюдың салдары
110-бап. Асырап алынған бала кәмелетке толған соң бала асырап алудың күшін жоюға жол бермеу
112-бап. Агенттіктерге аккредиттеу жүргізу тәртібі
114-бап. Агенттік филиалының және (немесе) өкілдігінің құқықтары мен міндеттері
15-тарау. Жетім балаларды, ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған балаларды анықтау және орналастыру
117-бап. Жетім балаларды, ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған балаларды анықтау және есепке алу
118-бап. Жетім балаларды, ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған балаларды орналастыру
15-1-тарау. Республикалық деректер банкі
118-1-бап. Республикалық деректер банкін қалыптастыруға және пайдалануға қойылатын талаптар
118-2-бап. Республикалық деректер банкін қалыптастыру
16-тарау. Қорғаншылықты немесе қамқоршылықты белгілеу тәртібі
119-бап. Қорғаншылық немесе қамқоршылық белгіленетін адамдар
120-бап. Мемлекеттің қорғаншылық немесе қамқоршылық жөніндегі функциялары
121-бап. Қорғаншылықты немесе қамқоршылықты белгілеу
122-бап. Қорғаншылар немесе қамқоршылар
17-тарау. Қорғаншылардың немесе қамқоршылардың және қамқорлыққа алынғандардың құқықтық жағдайы
123-бап. Қорғаншылықтағы немесе қамқоршылықтағы адамдардың құқықтары
125-бап. Қорғаншылардың немесе қамқоршылардың өз міндеттерін атқаруы
126-бап. Баланың қорғаншысының немесе қамқоршысының құқықтары мен міндеттері
127-бап. Әрекетке қабілетті азаматтарды қамқоршылыққа алу
128-бап. Қамқорлыққа алынушының мүлкіне билік ету
129-бап. Қорғаншыларды немесе қамқоршыларды өз міндеттерін атқарудан босату және шеттету
130-бап. Қорғаншылықты немесе қамқоршылықты тоқтату
131-бап. Қорғаншылардың немесе қамқоршылардың іс-әрекеттеріне шағым жасау
17-1-тарау. Баланы қабылдайтын отбасы
132-1-бап. Баланы қабылдайтын отбасы
132-3-бап. Баланы қабылдайтын ата-аналар
17-2-тарау. Баланы қабылдайтын кәсіби отбасы
132-6-бап. Баланы қабылдайтын кәсіби отбасы
132-8-бап. Баланы қабылдайтын кәсіби тәрбиешілер
134-бап. Баланы патронаттық тәрбиелеуге беру туралы шарт
136-бап. Патронат белгіленетін бала
137-бап. Патронат тәрбиешілерге берілген баланы күтіп-бағу
18-1-тарау. Бала қонақтайтын отбасы
137-1-бап. Бала қонақтайтын отбасы
137-2-бап. Бала қонақтайтын отбасына баланы беру туралы шарт
137-3-бап. Бала қонақтайтын отбасына баланы қабылдаған адам
137-4-бап. Бала қонақтайтын отбасына берілетін бала
5-бөлім. Отбасы мүшелерінің алименттік қатынастары
19-тарау. Ата-аналар мен балалардың алименттік міндеттемелері
138-бап. Ата-аналардың кәмелетке толмаған балаларды күтіп-бағу жөніндегі міндеттері
141-бап. Тұрақты ақша сомасында балаларға алимент өндіріп алу
142-бап. Ата-аналарының қамқорлығынсыз қалған балаларға алимент өндіріп алу және оны пайдалану
143-бап. Еңбекке жарамсыз кәмелетке толған балалардың алимент алуға құқығы
144-бап. Ата-аналардың балаларды күтіп-бағуға арналған қосымша шығыстарға қатысуы
145-бап. Кәмелетке толған балалардың ата-аналарын күтіп-бағу жөніндегі міндеттері
146-бап. Кәмелетке толған балалардың ата-аналарына жасалған қосымша шығыстарға қатысуы
20-тарау. Ерлі-зайыптылардың және бұрынғы ерлі-зайыптылардың алименттік міндеттемелері
147-бап. Ерлі-зайыптылардың бірін-бірі күтіп-бағу жөніндегі міндеттері
148-бап. Бұрынғы жұбайдың неке (ерлі-зайыптылық) бұзылғаннан кейін алимент алуға құқығы
21-тарау. Отбасының басқа мүшелерінің алименттік міндеттемелері
152-бап. Атасы мен әжесінің немерелерін күтіп-бағу жөніндегі міндеттері
153-бап. Немерелердің атасы мен әжесін күтіп-бағу міндеті
154-бап. Тәрбиеленушілердің өздерін іс жүзінде тәрбиелеген адамдарды күтіп-бағу міндеті
155-бап. Өгей ұлдар мен өгей қыздардың өгей әкесін және өгей шешесін күтіп-бағу жөніндегі міндеттері
156-бап. Отбасының басқа мүшелерінен сот тәртібімен өндіріп алынатын алименттің мөлшері
22-тарау. Алимент төлеу туралы келісім
157-бап. Алимент төлеу туралы келісім жасау
158-бап. Алимент төлеу туралы келісімнің нысаны
159-бап. Алимент төлеу туралы келісімді жасау, орындау, өзгерту, бұзу және жарамсыз деп тану тәртібі
160-бап. Алимент алушының мүддесін бұзатын алимент төлеу туралы келісімді жарамсыз деп тану
161-бап. Алимент төлеу туралы келісім бойынша төленетін алименттің мөлшері
162-бап. Алимент төлеу туралы келісім бойынша алимент төлеудің тәсілдері мен тәртібі
23-тарау. Алиментті сот тәртібімен төлеттіру және өндіріп алу тәртібі
163-бап. Алиментті сот шешімі бойынша өндіріп алу
164-бап. Алимент алу үшін өтініш беру мерзімдері
165-бап. Ұйымның лауазымды адамының алиментті ұстап қалу міндеті
166-бап. Алимент төлеу туралы келісімнің негізінде алиментті ұстап қалу
168-бап. Алимент төлеуге міндетті адамның мүлкінен өндіріп алу
169-бап. Алимент бойынша берешек мөлшерін белгілеу
170-бап. Алимент бойынша берешекті төлеуден босату
171-бап. Алиментті уақтылы төлемеу
172-бап. Алиментті есепке жатқызуға және кері өндіріп алуға жол бермеу
175-бап. Сот бұрын белгілеген алимент мөлшерін өзгерту және алимент төлеуден босату
176-бап. Алимент төлеу жөніндегі міндеттерді тоқтату
6-бөлім. Азаматтық хал актілері
177-бап. Мемлекеттік тіркеуге жататын азаматтық хал актілері
179-бап. Азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеуді жүргізетін органдар
180-бап. Азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеудің қағидалары мен тәртібі
182-бап. Азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеу қызметтерін көрсетуге ақы төлеу
183-бап. Азаматтық хал актілерінің жазбаларын өзгерту, толықтыру және түзету тәртібі
184-бап. Азаматтық хал актілерінің жазбаларын қалпына келтіру
185-бап. Азаматтық хал актілерінің жазбаларын жою
186-бап. Жеке адамдардың азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеу тәртібін сақтау міндеті
25-тарау. Баланың тууын мемлекеттік тіркеу
187-бап. Баланың тууын мемлекеттік тіркеу үшін негіз
188-бап. Баланың тууын мемлекеттік тіркеу орны
189-бап. Баланың тууы туралы өтініш беру мерзімдері
190-бап. Баланың тууын мемлекеттік тіркеу туралы өтініш
192-бап. Баланың туу туралы акт жазбасына ата-аналары туралы мәліметтерді енгізу тәртібі
193-бап. Бала ата-анасының қай ұлтқа жататынын жазу тәртібі
194-бап. Баланың тууын мемлекеттік тіркеу кезінде оған тегін, атын, әкесінің атын беру тәртібі
195-бап. Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде туған баланың тууын мемлекеттік тіркеу
196-бап. Тауып алынған, тастанды (бас тартылған) баланың тууын мемлекеттік тіркеу тәртібі
197-бап. Өлі туған немесе өмірінің алғашқы аптасында шетінеген баланы мемлекеттік тіркеу
198-бап. Бір жасқа толған және одан үлкен баланың тууын мемлекеттік тіркеу
199-бап. Шетелдіктердің балаларының тууын мемлекеттік тіркеу
200-бап. Баланың тууын салтанатты жағдайда мемлекеттік тіркеу
201-бап. Баланың туу туралы жазбалар кітабына енгізілетін мәліметтер
202-бап. Баланың тууын мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру
203-бап. Баланың туу туралы куәлігі
27-тарау. Неке қиюды (ерлі-зайыпты болуды) мемлекеттік тіркеу
220-бап. Неке қиюды (ерлі-зайыпты болуды) мемлекеттік тіркеу үшін негіз
221-бап. Неке қиюды (ерлі-зайыпты болуды) мемлекеттік тіркеу орны
223-бап. Неке қиюды (ерлі-зайыпты болуды) мемлекеттік тіркеу мерзімдерін қысқарту және ұзарту
224-бап. Некеге отыру (ерлі-зайыпты болу) туралы өтініш
226-бап. Неке қиюды (ерлі-зайыпты болуды) мемлекеттік тіркеу тәртібі
227-бап. Неке қиюды (ерлі-зайыпты болуды) салтанатты жағдайда мемлекеттік тіркеу
230-бап. Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде қиылған некені (ерлі-зайыптылықты) тану
232-бап. Некеге құқық қабілеттілігі туралы анықтамалар беру тәртібі
234-бап. Неке қию (ерлі-зайыпты болу) туралы акт жазбасының мазмұны
235-бап. Мүдделі адамның өтініші бойынша неке қию (ерлі-зайыпты болу) туралы жазбаны тоқтата тұру
236-бап. Жұбайларға неке қию (ерлі-зайыпты болу) туралы куәлікті беру
237-бап. Неке қию (ерлі-зайыпты болу) туралы куәлік
28-тарау. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзуды мемлекеттік тіркеу
238-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзуды мемлекеттік тіркеу үшін негіздер
239-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзуды мемлекеттік тіркеу орны
241-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзуды мемлекеттік тіркеу туралы өтініш
245-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы акт жазбасының мазмұны
246-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы куәлік беру
247-бап. Некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы куәлік
30-тарау. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстыру
257-бап. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстыру үшін негіз
258-бап. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстыру орны
259-бап. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстыру туралы өтініш
260-бап. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстыру туралы өтінішті қарау тәртібі
262-бап. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстырудан бас тарту
264-бап. Атын, әкесінің атын, тегін ауыстыруға байланысты өзгертуге жататын мәліметтер
31-тарау. Қайтыс болуды мемлекеттік тіркеу
268-бап. Қайтыс болуды мемлекеттік тіркеу үшін негіз
269-бап. Қайтыс болуды мемлекеттік тіркеу орны
270-бап. Қайтыс болуды мемлекеттік тіркеу тәртібі
271-бап. Мәйіттері танылмаған және талап етілмеген адамдардың қайтыс болуын мемлекеттік тіркеу
272-бап. Қайтыс болу туралы акт жазбасының мазмұны
273-бап. Қайтыс болу туралы куәлікті және хабарламаны беру
274-бап. Қайтыс болу туралы куәлік
7-бөлім. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасы нормаларының қолданылуы
275-бап. Ерлі-зайыптылардың мүліктік емес және мүліктік жеке құқықтары мен міндеттері
276-бап. Әке (ана) болуды анықтау және оны даулау
277-бап. Ата-аналардың және балалардың құқықтары мен міндеттері
280-бап. Азаматтық хал актілерінің жасалуын растайтын шет мемлекеттердің құжаттарын тану
33-тарау. Қорытынды және өтпелі ережелер
281-бап. Қазақстан Республикасының неке-отбасы заңнамасын бұзғаны үшін жауаптылық
282-бап. Осы Кодексті қолдану тәртібі
283-бап. Осы Кодексті қолданысқа енгізу тәртібі
2026.09.01. № 256-VIII ҚР Заңымен бүкіл мəтін бойынша «ақпараттық жүйесі», «ақпараттық жүйе», «ақпараттық жүйесіндегі», «ақпараттық жүйесіне», «ақпараттық жүйесімен», «ақпараттық жүйелер», «ақпараттық жүйесінде» деген сөздер тиісінше «цифрлық жүйесі», «цифрлық жүйе», «цифрлық жүйесіндегі», «цифрлық жүйесіне», «цифрлық жүйесімен», «цифрлық жүйелер», «цифрлық жүйесінде» деген сөздермен ауыстырылды (2026 ж. 12 шілдеден бастап қолданысқа енгізілді) (бұр.ред.қара)